So sánh hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn: Nên chọn loại nào?

Thị trường hàng hóa phái sinh ngày càng thu hút nhiều nhà đầu tư nhờ khả năng phòng ngừa rủi ro biến động giá và mở ra cơ hội tìm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá tài sản cơ sở. Trong số các công cụ phổ biến nhất, hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn thường được nhắc đến song song vì cùng hướng tới một mục tiêu chung: xác định giá trị giao dịch tại một thời điểm trong tương lai.

Tuy nhiên, không phải nhà đầu tư nào cũng phân biệt rõ ràng hai loại hợp đồng này, dẫn đến việc lựa chọn công cụ chưa thực sự phù hợp với mục tiêu đầu tư của mình. Trong bài viết này, Anfin sẽ cùng bạn đi qua từng khía cạnh cụ thể - từ điểm giống, điểm khác cho tới ví dụ minh họa thực tế và gợi ý lựa chọn phù hợp theo mục đích sử dụng lẫn đối tượng tham gia. Hãy theo dõi hết bài viết để có góc nhìn đầy đủ trước khi ra quyết định nhé!

1. Hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai là gì?

Trước khi đi vào so sánh chi tiết, hãy cùng điểm lại định nghĩa cơ bản của từng loại hợp đồng.

1.1. Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract)

Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận giữa bên mua và bên bán về việc giao dịch một tài sản cơ sở tại một thời điểm xác định trong tương lai, với mức giá được thống nhất ngay tại thời điểm ký kết. Loại hợp đồng này thường không niêm yết trên sàn giao dịch tập trung mà được thực hiện trực tiếp giữa hai bên trên thị trường OTC (over-the-counter), nên các điều khoản như khối lượng, chất lượng tài sản có thể tùy chỉnh linh hoạt theo nhu cầu thực tế của các bên tham gia.

1.2. Hợp đồng tương lai (Futures Contract)

Khác với hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai là thỏa thuận đã được chuẩn hóa về khối lượng, chất lượng tài sản cơ sở và ngày đáo hạn, đồng thời niêm yết giao dịch tập trung trên sở giao dịch hàng hóa. Nhờ tính chuẩn hóa này, hợp đồng tương lai thường có thanh khoản cao hơn và cho phép nhà đầu tư đóng vị thế bất cứ lúc nào trước ngày đáo hạn.

2. Điểm giống nhau giữa hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai

Dù có nhiều khác biệt về cách vận hành, hai loại hợp đồng này vẫn chia sẻ một số đặc điểm chung đáng chú ý:

• Cùng dựa trên tài sản cơ sở: Giá trị của cả hai loại hợp đồng đều phụ thuộc vào biến động giá của tài sản cơ sở, phổ biến là nông sản, kim loại hoặc nguyên liệu công nghiệp.
• Cùng xác định giá tại hiện tại, giao dịch trong tương lai: Mức giá giao dịch được hai bên thống nhất ngay khi ký hợp đồng, nhưng việc giao nhận tài sản (hoặc thanh toán chênh lệch) diễn ra tại một thời điểm sau đó.
• Cùng tồn tại hai vị thế đối lập: Bên mua kỳ vọng giá tăng và bên bán kỳ vọng giá giảm luôn song hành trong mỗi hợp đồng, tạo nên tính đối ứng đặc trưng của công cụ phái sinh.
• Cùng phục vụ hai mục đích chính: Phòng ngừa rủi ro biến động giá (hedging) cho doanh nghiệp và tìm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá (đầu cơ) cho nhà đầu tư.

→ Xem thêm: Hợp đồng phái sinh là gì?

3. Điểm khác nhau giữa hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai

Sau khi tìm hiểu điểm giống nhau, hãy cùng so sánh hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai qua bảng chi tiết dưới đây để thấy rõ sự khác biệt giữa hai công cụ này:

Nhìn chung, hợp đồng tương lai khắc phục được một số hạn chế của hợp đồng kỳ hạn về thanh khoản và rủi ro đối tác nhờ tính chuẩn hóa, nhưng đổi lại yêu cầu ký quỹ và không linh hoạt bằng khi cần tùy chỉnh điều khoản hợp đồng theo nhu cầu kinh doanh cụ thể.

Ngoài hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai, thị trường phái sinh còn có hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi - đây cũng là những công cụ đáng tham khảo nếu bạn muốn đa dạng hóa chiến lược đầu tư.

4. Ví dụ minh họa: Hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai vận hành khác nhau ra sao?

Để dễ hình dung, hãy cùng xét một ví dụ mang tính giả định: Một doanh nghiệp thu mua cà phê muốn chốt giá bán trước cho lô hàng sẽ giao trong vài tháng tới nhằm tránh rủi ro giá giảm, trong khi một nhà đầu tư cá nhân muốn tận dụng biến động giá cà phê để tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.

Lưu ý: Đây chỉ là ví dụ minh họa mang tính giả định nhằm giải thích cách vận hành của hai loại hợp đồng, không phải khuyến nghị đầu tư hay dự báo diễn biến giá thị trường thực tế.

→ Xem thêm: Giao dịch hàng hóa phái sinh là gì?

5. Nên chọn hợp đồng kỳ hạn hay hợp đồng tương lai?

Không có câu trả lời đúng tuyệt đối cho câu hỏi này - lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào mục đích sử dụng và đặc điểm của từng nhà đầu tư.

5.1. Theo mục đích sử dụng

Nếu mục tiêu chính là phòng ngừa rủi ro biến động giá cho một lô hàng hoặc kế hoạch kinh doanh cụ thể, hợp đồng kỳ hạn có thể phù hợp hơn nhờ khả năng tùy chỉnh điều khoản theo đúng nhu cầu thực tế. Ngược lại, nếu mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận từ biến động giá trong ngắn hạn hoặc cần một công cụ dễ dàng đóng - mở vị thế, hợp đồng tương lai thường được ưu tiên hơn nhờ tính thanh khoản cao và khả năng thoát vị thế linh hoạt.

5.2. Theo đối tượng nhà đầu tư

Các doanh nghiệp sản xuất, thu mua hoặc xuất nhập khẩu hàng hóa thường có nhu cầu tùy chỉnh khối lượng, thời điểm giao hàng theo kế hoạch kinh doanh riêng - đây là nhóm phù hợp hơn với hợp đồng kỳ hạn. Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân hoặc tổ chức tham gia thị trường tài chính với mục tiêu đầu tư - giao dịch thường phù hợp hơn với hợp đồng tương lai nhờ tính minh bạch, thanh khoản và khả năng giao dịch thuận tiện trên các nền tảng công nghệ hiện đại như AnfinX.

→ Xem thêm: Kênh đầu tư hàng hóa phái sinh

→ Xem thêm: Thị trường hàng hóa phái sinh

6. Câu hỏi thường gặp về hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai

Câu hỏi 1: Hợp đồng kỳ hạn có được giao dịch chính thức tại Việt Nam không?

Hợp đồng kỳ hạn chủ yếu giao dịch trên thị trường OTC giữa các bên tự thỏa thuận, không niêm yết tập trung. Trong khi đó, hợp đồng tương lai hàng hóa được giao dịch tập trung qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) và các sở giao dịch quốc tế liên thông.

Câu hỏi 2: Hợp đồng tương lai có rủi ro không?

Có. Dù thanh khoản cao và cơ chế bù trừ minh bạch giúp giảm một số rủi ro so với hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai vẫn tiềm ẩn rủi ro biến động giá và có thể phát sinh yêu cầu bổ sung ký quỹ khi thị trường biến động mạnh.

Câu hỏi 3: Nhà đầu tư cá nhân có thể tham gia hợp đồng kỳ hạn không?

Về lý thuyết có thể, nhưng do tính chất OTC và yêu cầu đàm phán trực tiếp giữa hai bên, hợp đồng kỳ hạn phổ biến hơn ở nhóm doanh nghiệp. Nhà đầu tư cá nhân thường tiếp cận thị trường hàng hóa phái sinh thuận tiện hơn thông qua hợp đồng tương lai.

Câu hỏi 4: Hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn có thể chuyển đổi qua lại không?

Hai loại hợp đồng không ‘chuyển đổi’ trực tiếp cho nhau vì khác nhau về bản chất pháp lý và cơ chế giao dịch. Tuy nhiên, doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư có thể lựa chọn sử dụng song song cả hai công cụ tùy theo mục đích ở từng thời điểm cụ thể.

Câu hỏi 5: Nên bắt đầu tìm hiểu hợp đồng tương lai hay hợp đồng kỳ hạn trước?

Nếu bạn là nhà đầu tư cá nhân mới tham gia thị trường hàng hóa phái sinh, tìm hiểu hợp đồng tương lai trước sẽ thuận tiện hơn vì đây là công cụ được giao dịch phổ biến, minh bạch trên các nền tảng như AnfinX.

→ Xem thêm: Hướng dẫn đầu tư hàng hóa phái sinh

→ Xem thêm: Kinh nghiệm đầu tư hàng hóa phái sinh

Lời kết

Qua bài viết trên, Anfin đã cùng bạn so sánh hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn từ định nghĩa, điểm giống, điểm khác cho tới ví dụ minh họa thực tế. Dù mỗi loại hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn đều có ưu điểm riêng, việc lựa chọn công cụ phù hợp nên dựa trên mục đích sử dụng và đặc điểm của chính bạn. Tải ứng dụng AnfinX ngay và mở tài khoản giao dịch ngày để khám phá nền tảng giao dịch phái sinh hàng hóa đầu tiên dành cho người Việt.