Hợp đồng tương lai là gì? Đặc điểm, phân loại và cách giao dịch

Trong lĩnh vực đầu tư hàng hóa phái sinh đầy biến động, hợp đồng tương lai (Futures Contract) là một trong những công cụ được giao dịch phổ biến nhất nhờ tính chuẩn hóa và thanh khoản cao. Việc nắm vững khái niệm này giúp nhà đầu tư phân biệt rõ với các loại hợp đồng phái sinh khác như hợp đồng kỳ hạn hay hợp đồng quyền chọn, đồng thời hiểu đúng những cách gọi khác nhau như hợp đồng giao sau, giao dịch futures mà bạn có thể đã từng nghe qua. Anfin đã tổng hợp toàn bộ kiến thức về hợp đồng tương lai, từ định nghĩa, đặc điểm, phân loại đến cách giao dịch an toàn tại Việt Nam trong bài viết này. Xem ngay nhé!

1. Hợp đồng tương lai là gì?

1.1. Định nghĩa hợp đồng tương lai (Futures Contract)

Hợp đồng tương lai (Futures Contract) là thỏa thuận chuẩn hóa giữa bên mua và bên bán về việc giao dịch một tài sản cơ sở với số lượng, chất lượng và mức giá đã xác định trước, nhưng việc giao nhận sẽ diễn ra tại một thời điểm cụ thể trong tương lai, gọi là ngày đáo hạn.

Khác với các thỏa thuận mua bán thông thường, hợp đồng tương lai luôn được niêm yết và giao dịch tập trung trên sàn giao dịch hàng hóa phái sinh, giúp tăng tính minh bạch và thanh khoản cho cả bên mua lẫn bên bán.

Trong mỗi hợp đồng tương lai, hai vị thế đối lập luôn tồn tại song song:

• Vị thế mua (Long Position): Bên cam kết mua tài sản cơ sở tại thời điểm đáo hạn, kỳ vọng giá sẽ tăng.
• Vị thế bán (Short Position): Bên cam kết bán tài sản cơ sở tại thời điểm đáo hạn, kỳ vọng giá sẽ giảm.

Để hiểu rõ hơn về cách vận hành hai vị thế này, bạn có thể tham khảo thêm bài viết lệnh long short. Ngoài ra, hợp đồng tương lai chỉ là một trong bốn loại hợp đồng phái sinh phổ biến nhất hiện nay, bên cạnh hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi.

1.2. Hợp đồng giao sau, giao dịch futures, đánh future — có phải là một?

Trên thực tế, hợp đồng tương lai còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau tùy theo ngữ cảnh sử dụng. Dưới đây là cách phân biệt để bạn không còn nhầm lẫn:

• Hợp đồng giao sau: Đây là cách gọi khác của hợp đồng tương lai, thường xuất hiện trong tài liệu học thuật và một số văn bản pháp lý tại Việt Nam. Về bản chất, hợp đồng giao sau và hợp đồng tương lai là một khái niệm, không có sự khác biệt về đặc điểm hay cách vận hành.
• Giao dịch futures: Là cách gọi tắt bằng tiếng Anh của hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai (futures trading), phổ biến trong cộng đồng trader quốc tế và trên các nền tảng giao dịch toàn cầu.
• Đánh future/chơi future: Đây là cách gọi thông tục mà nhiều nhà đầu tư dùng khi nhắc đến việc giao dịch hợp đồng tương lai. Cần lưu ý rằng cụm từ này đôi khi được dùng rộng rãi cho cả hợp đồng tương lai crypto hoặc ngoại hối (forex) trên các sàn quốc tế chưa được cấp phép tại Việt Nam.

Khi tìm hiểu để đầu tư, bạn nên xác định rõ mình đang nhắc đến hợp đồng tương lai hàng hóa phái sinh — vốn được Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) quản lý và bảo vệ pháp lý, khác biệt hoàn toàn với các sản phẩm chưa được pháp luật Việt Nam công nhận.

Hợp đồng tương lai cũng thường bị nhầm lẫn với hợp đồng kỳ hạn hoặc hợp đồng quyền chọn vì đều có mục tiêu chung là xác định giá trị tài sản trong tương lai. Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về điểm khác biệt cụ thể, Anfin đã có bài phân tích chi tiết riêng cho từng cặp so sánh.

→ Xem thêm: So sánh hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai

→ Xem thêm: Phân biệt hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn

2. Hợp đồng tương lai hoạt động như thế nào?

2.1. Cơ chế xác lập giá và ngày đáo hạn

Khi ký kết hợp đồng tương lai, bên mua và bên bán thống nhất mức giá giao dịch ngay tại thời điểm hiện tại — gọi là giá tương lai (futures price). Tuy nhiên, việc thanh toán và giao nhận tài sản sẽ không diễn ra ngay mà dời đến ngày đáo hạn (expiration date) đã quy định.

Trong suốt thời gian nắm giữ hợp đồng, giá trị lãi/lỗ được tính toán và bù trừ theo giá thị trường mỗi ngày (mark-to-market), thay vì chỉ thanh toán một lần vào ngày đáo hạn như hợp đồng kỳ hạn. Đây cũng là lý do hợp đồng tương lai có tính thanh khoản và minh bạch cao hơn.

2.2. Ví dụ minh họa

Để hình dung rõ hơn, hãy cùng xét một ví dụ mang tính giả định: Nhà đầu tư A ký hợp đồng tương lai mua 5 tấn cà phê Robusta với giá thỏa thuận là 50 triệu đồng/tấn, ngày đáo hạn là 3 tháng sau đó. Bảng dưới đây tóm tắt kết quả có thể xảy ra tại ngày đáo hạn:

Lưu ý: Đây chỉ là ví dụ minh họa nhằm giải thích cơ chế vận hành, không phản ánh mức giá thực tế tại bất kỳ thời điểm nào trên thị trường. Bạn có thể theo dõi giá thị trường hàng hóa phái sinh theo thời gian thực để nắm bắt biến động.

→ Xem thêm: Giao dịch hàng hóa phái sinh

3. Đặc điểm nổi bật của hợp đồng tương lai

Bên cạnh cơ chế xác lập giá, hợp đồng tương lai còn sở hữu một số đặc điểm giúp nó trở thành công cụ phái sinh được ưa chuộng hàng đầu:

• Tính chuẩn hóa (Standardization): Khối lượng, chất lượng tài sản cơ sở, ngày đáo hạn và bước giá đều được sàn giao dịch quy định thống nhất, giúp mọi nhà đầu tư giao dịch trên cùng một tiêu chuẩn.
• Niêm yết tập trung: Hợp đồng tương lai được niêm yết và giao dịch công khai trên sàn giao dịch hàng hóa phái sinh, khác với các thỏa thuận riêng lẻ trên thị trường OTC.
• Có cơ chế bù trừ hằng ngày: Lãi/lỗ của mỗi vị thế được tính toán và thanh toán theo giá thị trường mỗi phiên, thay vì dồn lại đến ngày đáo hạn — giúp giảm rủi ro mất khả năng thanh toán giữa các bên.
• Sử dụng đòn bẩy để tối ưu vốn: Nhà đầu tư chỉ cần bỏ ra một phần giá trị hợp đồng (thông qua ký quỹ) để mở vị thế lớn hơn. Anfin sẽ giải thích chi tiết cơ chế đòn bẩy tài chính ở phần thuật ngữ ngay bên dưới.
• Thanh khoản cao (Liquidity): Với số lượng lớn nhà đầu tư tham gia trên sàn tập trung, hợp đồng tương lai thường dễ mua bán mà không gặp nhiều khó khăn trong việc tìm đối tác giao dịch.
• Dễ dàng đóng vị thế: Nhà đầu tư có thể đóng vị thế bất cứ lúc nào trước ngày đáo hạn bằng cách thực hiện giao dịch ngược chiều, thay vì bắt buộc giữ đến cùng.

Chính nhờ tổ hợp các đặc điểm trên, hợp đồng tương lai thường được xem là công cụ phái sinh dễ tiếp cận hơn so với hợp đồng kỳ hạn hay hợp đồng quyền chọn, đặc biệt phù hợp với nhà đầu tư cá nhân muốn tham gia thị trường một cách minh bạch và có tổ chức.

4. Phân loại hợp đồng tương lai hàng hóa phái sinh

Trên thị trường đầu tư hàng hóa phái sinh, hợp đồng tương lai được phân loại dựa theo nhóm tài sản cơ sở. Dưới đây là 4 nhóm chính:

• Hợp đồng tương lai nông sản: Thuộc thị trường hàng hóa nông sản như ngô, lúa mì, đậu tương, gạo thô.
• Hợp đồng tương lai kim loại: Thuộc thị trường hàng hóa kim loại như bạc, bạch kim, đồng, nhôm.
• Hợp đồng tương lai nguyên liệu công nghiệp: Thuộc nhóm nguyên liệu công nghiệp như cà phê, đường, cao su, ca cao, bông sợi.
• Hợp đồng tương lai năng lượng: Liên quan đến các sản phẩm như dầu thô, khí đốt tự nhiên, xăng.

Lưu ý: Hiện nay, hàng hóa thuộc nhóm năng lượng chưa được cấp phép giao dịch tại Việt Nam, bất kỳ đơn vị nào tổ chức giao dịch nhóm hàng này tại Việt Nam đều là hành vi vi phạm.

Tại AnfinX, bạn có thể trải nghiệm hợp đồng tương lai thuộc các nhóm được cấp phép như Đầu tư Cà phê trên AnfinX hoặc Đầu tư Bạc trên AnfinX với quy mô hợp đồng linh hoạt, phù hợp cả nhà đầu tư mới bắt đầu.

5. Thuật ngữ quan trọng khi giao dịch hợp đồng tương lai

Nắm vững các thuật ngữ dưới đây sẽ giúp bạn tự tin hơn khi tìm hiểu và giao dịch hợp đồng tương lai:

• Ký quỹ (Margin): Số tiền mỗi bên phải đặt cọc để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ hợp đồng. Tìm hiểu thêm tại ký quỹ là gì.
• Đòn bẩy (Leverage): Khả năng dùng một khoản vốn nhỏ để kiểm soát vị thế có giá trị lớn hơn, giúp tăng hiệu quả sử dụng vốn nhưng cũng tăng rủi ro.
• Vị thế mua/bán (Long/Short Position): Trạng thái nhà đầu tư đang nắm giữ khi mua (kỳ vọng giá tăng) hoặc bán (kỳ vọng giá giảm) hợp đồng tương lai. Xem thêm tại lệnh long short.
• Ngày đáo hạn (Expiration Date): Ngày cuối cùng của chu kỳ giao dịch, khi hợp đồng tương lai được thanh toán hoặc giao nhận tài sản cơ sở tương ứng. Tìm hiểu thêm về đáo hạn phái sinh.
• Giá thanh toán cuối ngày (Settlement Price): Mức giá dùng để tính lãi/lỗ của các vị thế mở vào cuối mỗi phiên giao dịch.
• Khối lượng mở (Open Interest): Tổng số hợp đồng tương lai đang được nhà đầu tư nắm giữ mà chưa đóng hoặc chốt vị thế.

6. Thị trường tương lai hoạt động ra sao?

6.1. Đặc điểm của thị trường tương lai

Thị trường tương lai (Futures Market) là nơi các hợp đồng tương lai được niêm yết, khớp lệnh và thanh toán tập trung dưới sự giám sát của sàn giao dịch và trung tâm bù trừ. Khác với thị trường OTC phi tập trung, thị trường tương lai vận hành theo quy chuẩn thống nhất, đảm bảo mọi nhà đầu tư đều tiếp cận cùng mức giá công khai theo thời gian thực.

Đặc trưng của thị trường tương lai là tính thanh khoản cao, biến động giá được cập nhật liên tục và cơ chế bù trừ hằng ngày giúp giảm thiểu rủi ro đối tác — điều mà thị trường hợp đồng kỳ hạn truyền thống khó có được.

6.2. Ai tham gia thị trường tương lai?

Thị trường tương lai quy tụ hai nhóm nhà tham gia chính với mục tiêu khác nhau:

• Nhà phòng hộ (Hedger): Thường là doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu hàng hóa, sử dụng hợp đồng tương lai để cố định giá bán/mua trước, giảm thiểu rủi ro biến động giá.
• Nhà đầu cơ (Speculator): Là các nhà đầu tư, trader tham gia nhằm tìm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá, đồng thời góp phần tạo thanh khoản cho toàn thị trường.

Sự tham gia song song của Hedger và Speculator giúp thị trường tương lai vận hành cân bằng: Một bên tìm kiếm sự ổn định, một bên chấp nhận rủi ro để đổi lấy cơ hội lợi nhuận.

→ Xem thêm: Thị trường hàng hóa phái sinh

7. Ưu và nhược điểm khi giao dịch hợp đồng tương lai

Cũng như bất kỳ công cụ đầu tư nào, hợp đồng tương lai mang lại nhiều lợi thế nhưng cũng tồn tại một số rủi ro cần cân nhắc kỹ trước khi tham gia:

• Ưu điểm
  • Phòng ngừa rủi ro: Nhà đầu tư có thể chuyển gánh nặng biến động giá cho những người sẵn lòng chấp nhận rủi ro đó.
  • Thanh khoản cao: Cho phép mở và đóng vị thế linh hoạt trong ngày giao dịch.
  • Giao dịch hai chiều: Nhà đầu tư có thể tìm kiếm lợi nhuận cả khi thị trường tăng lẫn giảm điểm, khác với cổ phiếu truyền thống.
  • Tối ưu hiệu quả vốn: Nhờ đòn bẩy tài chính, nhà đầu tư có thể kiểm soát vị thế lớn hơn với số vốn khiêm tốn hơn.
• Nhược điểm
  • Rủi ro từ đòn bẩy: Đòn bẩy có thể khuếch đại cả lợi nhuận lẫn thua lỗ nếu dự đoán sai xu hướng thị trường.
  • Yêu cầu ký quỹ bổ sung: Khi tài khoản ký quỹ giảm dưới mức duy trì, nhà đầu tư buộc phải nộp thêm tiền hoặc đóng vị thế.
  • Áp lực từ ngày đáo hạn: Hợp đồng tương lai có thời hạn cố định, đòi hỏi nhà đầu tư phải chủ động quản lý vị thế trước khi đáo hạn.

→ Xem thêm: Kinh nghiệm đầu tư hàng hóa phái sinh

8. Hợp đồng tương lai ở Việt Nam: Pháp lý và cách giao dịch uy tín

8.1. Hợp đồng tương lai có hợp pháp tại Việt Nam không?

Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) đã được Bộ Công Thương cấp phép và giám sát hoạt động. Tại thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam, hợp đồng tương lai và hợp đồng quyền chọn là hai loại hợp đồng chính thức được phép giao dịch.

Khác với một số sản phẩm hợp đồng tương lai crypto hoặc forex chưa được Nhà nước công nhận, thị trường hàng hóa phái sinh có khung pháp lý rõ ràng và được bảo vệ bởi pháp luật. Do đó, nhà đầu tư có thể yên tâm khi tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh tại các đơn vị thành viên chính thức của MXV.

8.2. Giao dịch hợp đồng tương lai hàng hóa ở đâu uy tín?

AnfinX là ứng dụng giao dịch hàng hóa phái sinh dành cho người Việt, là thành viên kinh doanh chính thức trực thuộc MXV. Với nền tảng giao dịch trực quan, dữ liệu thị trường minh bạch và đội ngũ hỗ trợ chuyên nghiệp, AnfinX giúp bạn tiếp cận hợp đồng tương lai một cách an toàn và thuận tiện.

Bạn có thể bắt đầu với các sản phẩm quy mô nhỏ như hợp đồng Nano trước khi mở rộng danh mục sang các hợp đồng tương lai tiêu chuẩn, phù hợp với khẩu vị rủi ro và số vốn của từng nhà đầu tư.

→ Xem thêm: Hướng dẫn đầu tư hàng hóa phái sinh

Lời kết

Hợp đồng tương lai là công cụ phái sinh chuẩn hóa, thanh khoản cao, giúp nhà đầu tư vừa phòng ngừa rủi ro biến động giá vừa tìm kiếm cơ hội lợi nhuận từ hai chiều thị trường. Dù được gọi bằng tên nào — hợp đồng giao sau, giao dịch futures hay cách nói thông tục "đánh future" — bản chất vẫn là một khái niệm, và tại Việt Nam, hợp đồng tương lai hàng hóa được pháp luật công nhận và bảo vệ thông qua MXV.

Đừng quên trang bị đầy đủ kiến thức trước khi vào lệnh thật. Hãy tải ứng dụng AnfinX và mở tài khoản giao dịch ngay hôm nay để bắt đầu hành trình đầu tư hợp đồng tương lai hàng hóa cùng AnfinX — Ứng dụng giao dịch phái sinh hàng hóa đầu tiên dành cho người Việt.