Nhà đầu tư mới nên làm gì khi biểu đồ đi xuống?

Khi giá bạc, đồng hay cà phê giảm liên tiếp nhiều phiên, biểu đồ nến hiện ra thành một dãy nến đỏ nối nhau đổ dốc. Đó là dấu hiệu của biểu đồ đi xuống, hay còn gọi là xu hướng giảm. Với người mới, cảm giác lo lắng lúc này rất dễ dẫn tới quyết định vội: Bán tháo trong hoảng loạn hoặc mua thêm vì nghĩ giá đã quá rẻ. Bài viết này giải thích biểu đồ đi xuống là gì, cách nhận biết, nguyên nhân khiến giá hàng hóa đi xuống, những việc nên làm khi thị trường đi xuống và các sai lầm cần tránh. Cùng Anfin đi qua từng phần ngay sau đây.

Tóm tắt nhanh

• Biểu đồ đi xuống là biểu đồ giá có xu hướng giảm: Các đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước và các đáy sau thấp hơn đáy trước, lặp lại qua nhiều phiên.
• Theo lý thuyết Dow, một xu hướng giảm thường đi qua ba giai đoạn: Phân phối, công chúng tham gia bán và hoảng loạn.
• Có ba tín hiệu thường dùng để nhận biết: Cấu trúc đỉnh đáy thấp dần cùng đường xu hướng giảm, đường trung bình động, và phá vỡ vùng hỗ trợ kèm khối lượng tăng.
• Giá hàng hóa đi xuống thường do nhiều yếu tố cùng tác động: Cung dư, tồn kho, thời tiết, đồng USD, chính sách và tâm lý thị trường.
• Khi thị trường đi xuống, cách tiếp cận thận trọng là xác định điểm cắt lỗ trước, tính tỷ lệ rủi ro so với lợi nhuận, tránh mua thêm khi đang lỗ và sẵn sàng đứng ngoài chờ tín hiệu rõ hơn.
• Vị thế Short cho phép giao dịch theo chiều giá giảm nhưng khoản lỗ có thể lớn nếu giá tăng ngược lại.

1. Biểu đồ đi xuống là gì?

1.1. Biểu đồ đi xuống nghĩa là gì?

Biểu đồ đi xuống là biểu đồ giá có xu hướng giảm: Giá tạo các đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước và các đáy sau thấp hơn đáy trước. Trên biểu đồ nến, đường đi này giống một chuỗi bậc thang dốc xuống, dù giữa chừng vẫn có những cây nến xanh và những nhịp hồi ngắn. Chính các nhịp hồi rồi giảm tiếp đó tạo nên cấu trúc đỉnh và đáy thấp dần.

Cần phân biệt xu hướng này với một phiên giảm nhất thời. Một cây nến đỏ dài chưa đủ để kết luận có xu hướng giảm, vì giá có thể bật lên ngay phiên sau. Xu hướng chỉ rõ khi cấu trúc đỉnh đáy thấp dần lặp lại qua nhiều phiên. Mỗi cây nến trong xu hướng vẫn được đọc theo cách đọc biểu đồ nến thông thường, và khung thời gian càng lớn thì xu hướng càng ít nhiễu.

1.2. Ba giai đoạn của xu hướng giảm

Theo lý thuyết Dow, một xu hướng giảm chính thường đi qua ba giai đoạn:

• Phân phối: Điều kiện kinh doanh bắt đầu xấu đi, những nhà đầu tư nắm thông tin bán dần ra trong khi số đông vẫn còn lạc quan.
• Công chúng tham gia bán: Xu hướng giảm được nhiều người nhận ra, tâm lý trở nên tiêu cực và lực bán tăng dần.
• Hoảng loạn: Giá rơi rất nhanh kèm khối lượng cực lớn, và ở giai đoạn này một số nhà đầu tư có thông tin bắt đầu mua vào.

Ba giai đoạn này là mô hình lý thuyết, rất khó xác định chính xác khi đang diễn ra, nên dùng để hiểu bối cảnh hơn là để đoán đáy. Theo lý thuyết Dow, khối lượng cũng cần đi cùng xu hướng: Trong xu hướng giảm, khối lượng thường tăng ở các nhịp giảm và yếu đi ở các nhịp hồi.

2. Cách nhận biết khi biểu đồ "thật sự" đi xuống

Có ba tín hiệu thường dùng để nhận biết xu hướng giảm. Không tín hiệu nào đủ dùng một mình, nên nhiều trader đối chiếu cả ba.

2.1. Đường xu hướng giảm và đường trung bình động

• Đỉnh và đáy thấp dần: Đây là tín hiệu gốc. Mỗi đỉnh mới nằm dưới đỉnh trước, mỗi đáy mới nằm dưới đáy trước.
• Đường xu hướng: Đường xu hướng giảm nối hai đỉnh trở lên và dốc xuống, trong đó đỉnh sau phải thấp hơn đỉnh trước. Chừng nào giá còn nằm dưới đường này, xu hướng giảm vẫn được coi là còn nguyên. Giá vượt lên trên đường chỉ là lời cảnh báo xu hướng có thể đổi, cần thêm tín hiệu khác để xác nhận.
• Đường trung bình động: Khi đường trung bình động ngắn hạn cắt xuống dưới đường dài hạn và cả hai cùng hướng xuống, đó là tín hiệu tham khảo cho xu hướng giảm. Vì tính từ giá quá khứ, đường trung bình động thường phản ứng chậm hơn giá. Một số người dùng nến Heiken Ashi để làm mượt xu hướng khi đọc.

2.2. Phá vỡ hỗ trợ kèm khối lượng

Vùng hỗ trợ là nơi giá từng dừng lại hoặc bật lên vì lực mua đủ mạnh. Khi giá đóng cửa xuyên xuống dưới vùng này, đó là dấu hiệu bên bán đang chiếm ưu thế. Tín hiệu này đáng tin hơn khi đi kèm khối lượng giao dịch tăng rõ rệt. Ngược lại, nếu giá chỉ chọc thủng hỗ trợ một đoạn ngắn với khối lượng thấp rồi quay lại phía trên, đây thường là phá vỡ giả và không nên coi là xác nhận xu hướng giảm.

Vùng hỗ trợ vừa bị phá thường trở thành kháng cự. Khi giá hồi lên chạm lại vùng này rồi bị đẩy xuống, đó là một cách để kiểm tra xu hướng giảm còn hiệu lực hay không.

→ Xem thêm: Kháng cự hỗ trợ là gì? Cách xác định và đầu tư hiệu quả

3. Vì sao giá hàng hóa đi xuống

Giá của các sản phẩm phái sinh hàng hóa hình thành từ cung và cầu, nên khi nói về nguyên nhân giá đi xuống, cần nhìn cả phía nguồn cung, phía nhu cầu và các yếu tố bên ngoài. Các yếu tố dưới đây thường tác động cùng lúc và có thể đổi chiều bất ngờ, nên không dùng để dự báo chắc chắn giá sẽ giảm.

3.1. Cung dư, tồn kho và thời tiết

• Nguồn cung tăng: Thời tiết thuận lợi ở vùng trồng lớn có thể làm sản lượng cà phê hay nông sản tăng, khiến nguồn cung dư so với nhu cầu và tạo áp lực giảm giá.
• Nhu cầu yếu: Đồng gắn với xây dựng, điện và sản xuất, nên nhu cầu công nghiệp suy giảm thường gây áp lực lên giá. Bạc, như hợp đồng tương lai Bạc Nano, vừa là kim loại công nghiệp vừa là kim loại quý, nên chịu ảnh hưởng từ cả hai phía.
• Tồn kho tăng: Khi tồn kho tích lũy, thị trường coi đó là dấu hiệu cung đang vượt cầu, nên giá dễ chịu sức ép giảm hơn khi có tin xấu.

3.2. Đồng USD, chính sách và tâm lý

• Đồng USD: Nhiều hàng hóa niêm yết bằng USD. Khi USD mạnh lên, hàng hóa thường đắt hơn với người mua bằng đồng tiền khác, và điều này có thể gây áp lực lên giá.
• Lãi suất và chính sách: Lãi suất tăng làm chi phí nắm giữ hàng hóa cao hơn và kéo dòng vốn sang kênh khác. Chính sách xuất khẩu hay thuế quan của nước sản xuất lớn cũng có thể làm giá đổi hướng.
• Tâm lý đám đông: Khi giá đã giảm, nỗi lo và việc bán tháo dây chuyền có thể đẩy giá đi xa hơn mức các yếu tố cơ bản giải thích. Đây là lý do cần hiểu tâm lý thị trường khi giao dịch trong xu hướng giảm.

4. Cách hành xử khi biểu đồ đi xuống

Câu hỏi thường gặp nhất của người mới là nên làm gì khi thị trường đi xuống. Không có một đáp án đúng cho mọi người, vì việc này phụ thuộc vào vị thế đang giữ, kế hoạch và mức rủi ro có thể chấp nhận. Nhưng có một số nguyên tắc chung giúp hạn chế quyết định cảm tính.

4.1. Đặt cắt lỗ và tỷ lệ R:R

Cắt lỗ không phải là thất bại, mà là chi phí kiểm soát trước để một lệnh sai không làm hỏng cả tài khoản. Trước khi vào lệnh, nên xác định điểm sai và điểm mục tiêu:

• Cắt lỗ với lệnh mua (Long): Đặt lệnh cắt lỗ dưới vùng hỗ trợ gần nhất, đủ xa để biến động nhỏ không kích hoạt lệnh.
• Cắt lỗ với lệnh bán (Short): Đặt cắt lỗ phía trên đỉnh gần nhất hoặc trên vùng kháng cự, vì giá vượt lên trên đó là dấu hiệu nhận định giảm đang sai.
• Chốt lời: Đặt lệnh chốt lời tại vùng hỗ trợ kế tiếp hoặc đáy cũ.
• Tỷ lệ R:R: Tính tỷ lệ rủi ro so với lợi nhuận trước khi vào lệnh. R:R 1:2 nghĩa là lợi nhuận mục tiêu gấp đôi mức lỗ tối đa.

Kịch bản này chỉ để minh họa, giá có thể không đi theo dự kiến. Đặt cắt lỗ trước là một cách cụ thể để quản lý rủi ro đầu tư hàng hóa.

4.2. Không trung bình giá xuống mù quáng

Trung bình giá xuống (averaging down) là mua thêm khi vị thế đang lỗ để kéo giá vốn trung bình xuống thấp hơn. Cách này khác với chiến lược DCA, vốn là mua đều đặn theo lịch cố định bất kể giá đi hướng nào. Trung bình giá xuống chỉ kích hoạt khi giá đi ngược, nên tập trung việc mua vào đúng lúc xu hướng đang giảm.

Rủi ro của cách này nằm ở quy mô. Mỗi lần mua thêm, vị thế lại lớn hơn, đúng vào lúc thị trường đang cho thấy nhận định ban đầu có thể sai. Nếu giá tiếp tục giảm, khoản lỗ tăng nhanh hơn. Khi dùng đòn bẩy, khoản lỗ có thể vượt số vốn bỏ ra, và tài khoản có thể bị buộc đóng vị thế khi không đủ ký quỹ. Nếu vẫn muốn thử, cần xác định trước điểm cắt lỗ, số lần mua thêm và tổng khối lượng tối đa, thay vì quyết định ngay lúc giá đang rơi.

4.3. Vị thế Short: Cơ hội đi kèm rủi ro

Trong hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư có thể mở vị thế bán (Short) bằng hợp đồng tương lai. Khác với bán khống cổ phiếu, việc này không cần vay hàng hóa: Nhà đầu tư bán hợp đồng trước, sau đó mua lại để đóng vị thế. Nếu giá giảm đúng như nhận định, mua lại ở giá thấp hơn có thể có lãi. Nếu giá tăng, khoản lỗ tính theo chênh lệch giá và khối lượng hợp đồng, và về lý thuyết giá tăng không có giới hạn trên. Chi tiết cơ chế nằm trong bài về bán khống (Short).

Vì lý do đó, người mới nên hiểu rõ ký quỹ và đặt cắt lỗ trước khi mở vị thế Short, đồng thời lưu ý rằng nhịp hồi ngắn trong xu hướng giảm có thể chạm cắt lỗ dù xu hướng lớn vẫn hướng xuống.

→ Xem thêm: Cách mở và đăng ký tài khoản giao dịch hàng hóa AnfinX

4.4. Đứng ngoài chờ tín hiệu rõ hơn

Không có vị thế cũng là một lựa chọn. Khi thị trường biến động mạnh và chưa có tín hiệu rõ, đứng ngoài giúp bảo toàn vốn để chờ cơ hội có kế hoạch hơn. Một số điều kiện thường được dùng để chờ: Giá ngừng tạo đáy mới, giá vượt lên trên đường xu hướng giảm kèm khối lượng tăng, hoặc xuất hiện cấu trúc đỉnh đáy mới cao dần. Các cây nến đảo chiều tăng, được mô tả trong bài trụ về mô hình nến, cũng có thể là tín hiệu tham khảo, nhưng không nên coi một cây nến là đủ để kết luận xu hướng đã đổi.

→ Xem thêm: Mô hình nến đảo chiều là gì? 20 mô hình phổ biến

5. Tâm lý và sai lầm khi biểu đồ đi xuống

Khi giá liên tục giảm, hai trạng thái tâm lý hay gặp là hoảng loạn muốn thoát ngay và tự tin quá mức rằng giá đã chạm đáy. Cả hai đều dễ dẫn tới quyết định thiếu kế hoạch. Một số sai lầm và cách hạn chế:

• Bắt dao rơi: Mua ngược xu hướng khi giá đang rơi mạnh mà chưa có tín hiệu tạo đáy. Cách hạn chế là chờ cấu trúc giá thay đổi thay vì đoán đáy.
• Sập bẫy hồi phục giả: Trong xu hướng giảm, giá thường có những nhịp hồi trông như đảo chiều rồi lại giảm tiếp (bull trap). Cần xem khối lượng và xem giá có vượt được đường xu hướng giảm hay không.
• Gồng lỗ: Không đặt hay không tuân thủ điểm cắt lỗ với hy vọng giá quay lại. Cắt lỗ đã đặt trước thường ít tốn kém hơn khoản lỗ lớn dần.
• Giao dịch trả thù: Sau khi bị cắt lỗ, mở ngay lệnh mới với khối lượng lớn hơn để gỡ. Nên nghỉ và đánh giá lại kế hoạch. Tâm lý giao dịch ổn định thường quan trọng hơn một lệnh gỡ vội.
• Bỏ qua xu hướng lớn: Chỉ nhìn các nhịp giảm ngắn hạn mà quên khung thời gian lớn, dẫn tới quyết định đi ngược xu hướng chính, kể cả khi mở lệnh bán.
• Bán tháo trong hoảng loạn: Đóng toàn bộ vị thế ngay khi giá giảm mạnh, đôi khi đúng vào lúc giá gần chạm đáy của nhịp giảm. Kế hoạch cắt lỗ đặt sẵn giúp giảm quyết định cảm tính.

→ Xem thêm: Biểu đồ đi lên có ý nghĩa gì? Cách giao dịch hiệu quả

6. Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Biểu đồ đi xuống có phải là xu hướng giảm không?

Đúng, biểu đồ đi xuống là biểu đồ giá có xu hướng giảm, thể hiện qua các đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước và các đáy sau thấp hơn đáy trước. Xu hướng giảm chỉ rõ khi cấu trúc này lặp lại qua nhiều phiên, không chỉ qua một cây nến đỏ dài.

Câu hỏi 2: Làm gì khi thị trường đi xuống?

Không có đáp án chung cho mọi người. Cách tiếp cận thận trọng gồm xác định xu hướng bằng nhiều tín hiệu, đặt cắt lỗ và tính tỷ lệ R:R trước khi vào lệnh, tránh mua thêm khi đang lỗ, và cân nhắc đứng ngoài nếu chưa có tín hiệu rõ. Quyết định còn phụ thuộc vào kế hoạch và khả năng chịu rủi ro của từng người.

Câu hỏi 3: Có nên mua khi giá đang giảm mạnh không?

Mua khi giá đang rơi mạnh mà chưa có tín hiệu tạo đáy có thể khiến vị thế đi ngược xu hướng và khoản lỗ lớn dần nếu giá tiếp tục giảm. Nhiều trader chọn chờ giá ngừng tạo đáy mới hoặc vượt lên trên đường xu hướng giảm rồi mới cân nhắc. Không có tín hiệu nào đảm bảo chắc chắn giá đã chạm đáy.

Câu hỏi 4: Biểu đồ đi xuống khác biểu đồ đi lên thế nào?

Hai xu hướng đối xứng nhau: Xu hướng giảm có đỉnh và đáy thấp dần, biểu đồ đi lên có đỉnh và đáy cao dần. Cách đọc và cách quản lý rủi ro tương tự, chỉ khác chiều của xu hướng.

Kết luận

Điều đáng nhớ về xu hướng giảm là phần khó nhất không nằm ở việc nhận ra nó, mà ở việc giữ bình tĩnh khi đang ở trong đó. Khi giá giảm, quyết định tốt thường là những quyết định đã được chuẩn bị từ trước: điểm cắt lỗ, khối lượng tối đa, và cả việc chấp nhận đứng ngoài khi chưa có tín hiệu rõ, vì không phải phiên nào cũng cần một lệnh. Một lời khuyên nhẹ là hãy viết ra kế hoạch của mình khi thị trường còn yên, để lúc giá rơi mạnh bạn chỉ cần làm theo thay vì quyết định trong hoảng loạn.

Anfin cung cấp miễn phí dữ liệu thị trường nông sản, kim loại và nguyên liệu công nghiệp. Bạn có thể luyện nhận biết xu hướng ngay trên nền tảng AnfinX Lite, hoặc tải ứng dụng AnfinX để theo dõi thị trường mọi lúc.