Thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh cho người mới bắt đầu

Nhiều trader mới vào thị trường hàng hóa phái sinh chưa kịp đặt lệnh đầu tiên đã gặp hàng loạt từ lạ như lot, ký quỹ, long, short hay đáo hạn. Trong bài này, Anfin sẽ giải thích và sắp xếp các thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh thành năm nhóm theo hành trình một lệnh, kèm ví dụ trên hợp đồng Bạc Nano và những sai lầm hay gặp. Mời bạn đọc tiếp.

Tóm tắt nhanh

• Nhóm thuật ngữ về hợp đồng và vốn: Hợp đồng tương lai là thỏa thuận mua bán hàng hóa ở mức giá xác định trước, giao nhận trong tương lai. Lot là đơn vị khối lượng giao dịch. Ký quỹ là khoản đặt cọc để mở và duy trì vị thế. Đòn bẩy là cơ chế dùng vốn ký quỹ nhỏ để giao dịch hợp đồng có giá trị lớn hơn.
• Nhóm thuật ngữ về vùng giá: Vùng kháng cự là khu vực giá lực bán thường xuất hiện mạnh. Vùng hỗ trợ là khu vực giá lực mua thường xuất hiện mạnh. Cả hai là khoảng giá, không phải một mức cố định.
• Nhóm thuật ngữ về hướng giao dịch: Long là mở vị thế mua với kỳ vọng giá tăng. Short là mở vị thế bán với kỳ vọng giá giảm.
• Nhóm thuật ngữ về đặt lệnh: Lệnh là yêu cầu mua hoặc bán gửi lên sàn, chia theo cách khớp giá, chiều mua bán, mục đích và hiệu lực.
• Nhóm thuật ngữ về vị thế và thời hạn: Vị thế là trạng thái nắm giữ sau khi lệnh khớp. Đáo hạn là mốc hợp đồng hết hiệu lực.

1. Các nhóm thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh

Một lệnh đi qua năm chặng, từ chuẩn bị hợp đồng và vốn, nhìn giá, chọn hướng, đặt lệnh, cho tới giữ vị thế và đến hạn hợp đồng. Mỗi chặng tương ứng một nhóm thuật ngữ phái sinh hàng hóa dưới đây.

1.1. Nhóm thuật ngữ về hợp đồng và vốn

Trước khi có lệnh, bạn cần biết mình giao dịch gì, giao dịch bao nhiêu và cần bao nhiêu vốn. Đây là nhóm đầu tiên trong các thuật ngữ cơ bản trong giao dịch phái sinh hàng hóa, và cũng là những thuật ngữ trong giao dịch hàng hóa bạn gặp ngay khi mở tài khoản.

• Hợp đồng tương lai (Futures Contract): Thỏa thuận chuẩn hóa mua bán một tài sản với số lượng và mức giá xác định trước, giao nhận vào một thời điểm trong tương lai, được niêm yết trên sở giao dịch.
• Lot: Đơn vị đo khối lượng giao dịch, mỗi lot ứng với một hợp đồng. Lượng hàng hóa trong một lot do từng hợp đồng quy định.
• Ký quỹ (Margin): Khoản tiền đặt cọc để mở và duy trì vị thế, không phải chi phí mua hàng hóa. Khi số dư xuống dưới mức duy trì, bạn có thể bị yêu cầu nộp thêm.
• Đòn bẩy (Leverage): Cơ chế dùng ký quỹ nhỏ để giao dịch hợp đồng có giá trị lớn hơn, nên lãi lỗ có thể bị khuếch đại so với vốn ký quỹ.

1.2. Nhóm thuật ngữ về vùng giá

Giá không đi theo đường thẳng nên người giao dịch hay đánh dấu những khu vực giá dễ khựng lại. Đây là nhóm thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh về vùng giá.

• Kháng cự và hỗ trợ: Kháng cự là khu vực giá phía trên nơi lực bán thường mạnh lên, còn hỗ trợ là khu vực giá phía dưới nơi lực mua thường mạnh lên. Đây là khoảng giá chứ không phải một mức cố định.
• Vùng kháng cự: Góc nhìn từ phía bán, nơi người chưa kịp chốt lời ở đỉnh cũ và người mua ở mức cao muốn thoát lệnh cùng tạo áp lực bán.
• Vùng hỗ trợ: Góc nhìn từ phía mua, nơi lực mua có xu hướng xuất hiện trở lại khi giá về mức nhiều người xem là hợp lý để mua.

1.3. Nhóm thuật ngữ về hướng giao dịch

Sau khi nhìn giá, bạn chọn hướng. Thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh có hai từ chỉ hai hướng đối lập.

• Long (Mua khống): Mở vị thế mua với kỳ vọng giá tăng, rồi bán lại để đóng vị thế. Có lãi khi giá tăng và chịu lỗ khi giá giảm.
• Short (Bán khống): Mở vị thế bán với kỳ vọng giá giảm, rồi mua lại để đóng vị thế. Bạn không cần sở hữu hay vay hàng hóa trước khi bán, và khoản lỗ có thể lớn nếu giá tăng mạnh.

→ Xem thêm: Long Short là gì? Phân biệt lệnh Long và lệnh Short

1.4. Nhóm thuật ngữ về đặt lệnh

Hướng đã chọn được biến thành giao dịch qua lệnh, tức yêu cầu mua hoặc bán gửi lên sàn. Long hay short là chiều của vị thế, còn loại lệnh là cách lệnh được khớp. Các loại lệnh trong giao dịch phái sinh hàng hóa chia thành bốn nhóm:

• Lệnh theo cách khớp giá: Gồm lệnh thị trường, lệnh giới hạn, lệnh dừng và lệnh dừng giới hạn.
• Lệnh theo chiều mua bán: Mỗi lệnh chờ có phiên bản mua và bán, ví dụ lệnh giới hạn mua và lệnh giới hạn bán.
• Lệnh theo mục đích: Gồm lệnh cắt lỗ, lệnh chốt lời và lệnh OCO, dùng để bảo vệ hoặc kết thúc vị thế đã mở.
• Lệnh theo hiệu lực: Quy định lệnh còn hiệu lực trong bao lâu.

1.5. Nhóm thuật ngữ về vị thế và thời hạn

Khi lệnh khớp, bạn bước vào một vị thế, và vị thế luôn gắn với hạn của hợp đồng.

• Vị thế (Position): Trạng thái bạn đang nắm giữ sau khi lệnh khớp, cho biết bạn đang mua (long) hay bán (short). Lệnh là yêu cầu, vị thế là kết quả, và khi vị thế còn mở thì lãi lỗ tạm tính thay đổi theo giá.
• Đáo hạn (Expiration): Ngày giao dịch cuối cùng của hợp đồng, sau đó hợp đồng hết hiệu lực và vị thế còn mở cần được đóng hoặc thanh toán theo quy định của sở. Mỗi hợp đồng có ngày đáo hạn riêng.

2. Ví dụ một lệnh trên hợp đồng Bạc Nano 12/26

Để thấy các thuật ngữ nối nhau thế nào, bạn hãy theo dõi một ví dụ minh họa trên hợp đồng Bạc Nano 12/26 (mã SI5COZ26). Số liệu lấy từ trang sản phẩm Bạc Nano của Anfin, đọc lúc 16:54 ngày 27/10/2026. Ví dụ chỉ nhằm minh họa thuật ngữ, không phải nhận định về giá hay khuyến nghị giao dịch.

• Chọn hợp đồng: Bạn giao dịch hợp đồng tương lai Bạc Nano kỳ hạn tháng 12/2026 trên ứng dụng AnfinX.
• Chọn số lot: Đơn vị giao dịch của hợp đồng này là 100 Pound, nghĩa là mỗi lot ứng với 100 Pound bạc. Nếu mở 2 lot, khối lượng giao dịch là 200 Pound.
• Chuẩn bị ký quỹ: Theo trang sản phẩm, ký quỹ ban đầu ước tính của hợp đồng này là 9.295.200 VNĐ. Đây là khoản đặt cọc, không phải toàn bộ giá trị hợp đồng, và con số ước tính có thể thay đổi theo thời điểm.
• Chọn hướng và loại lệnh: Nếu kỳ vọng giá tăng, bạn mở vị thế long, còn nếu kỳ vọng giá giảm thì mở vị thế short. Về loại lệnh, bạn chọn giữa lệnh khớp ngay theo giá thị trường và lệnh chờ một mức giá nhất định.
• Theo dõi vị thế và vùng giá: Sau khi lệnh khớp, bạn có một vị thế đang mở. Bạn quan sát giá có tiến tới vùng kháng cự hoặc vùng hỗ trợ đã đánh dấu trên biểu đồ hay không, và dùng ký quỹ khả dụng để biết mình còn dư địa bao nhiêu.
• Đóng hoặc xử lý trước đáo hạn: Ngày giao dịch cuối cùng của hợp đồng này là 25/11/2026. Nếu giữ vị thế đến gần mốc đó, bạn cần đóng vị thế hoặc xử lý theo quy định của sở trước khi hợp đồng hết hiệu lực.

Bạn có thể làm quen thao tác đặt lệnh trên nền tảng AnfinX Lite trước khi giao dịch thực tế. Lưu ý hợp đồng 12/26 sẽ hết hạn sau ngày 25/11/2026, khi đó các kỳ hạn kế tiếp sẽ có thông số riêng.

3. #5 sai lầm thường gặp khi học thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh

• Nhớ định nghĩa nhưng không thấy các thuật ngữ nối nhau: Học từng từ riêng lẻ khiến bạn lúng túng khi các khái niệm xuất hiện cùng lúc trên một lệnh, vì vậy hãy luôn đọc theo chuỗi hợp đồng, lot, ký quỹ, lệnh, vị thế, đáo hạn.
• Nhầm ký quỹ với tổng giá trị hợp đồng: Ký quỹ chỉ là khoản đặt cọc, còn lãi lỗ vẫn tính trên toàn bộ giá trị hợp đồng, nên hãy tính biến động theo giá trị hợp đồng chứ không theo số tiền ký quỹ.
• Nhầm vị thế với lệnh: Lệnh chỉ là yêu cầu và có thể chưa khớp, còn vị thế chỉ xuất hiện sau khi lệnh khớp, vì vậy hãy kiểm tra trạng thái khớp trước khi nghĩ mình đã có vị thế.
• Quên ngày đáo hạn khi đang giữ vị thế: Hợp đồng hết hiệu lực vào ngày giao dịch cuối cùng, do đó hãy ghi lại ngày đáo hạn trong thông số của từng hợp đồng ngay khi mở vị thế.
• Coi vùng hỗ trợ, kháng cự là một mức giá chính xác: Đây là khoảng giá tương đối rộng và giá có thể xuyên qua rồi quay lại, nên hãy xem chúng là vùng tham khảo cùng với xu hướng chung.

4. Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Nên học thuật ngữ nào trước khi giao dịch hàng hóa phái sinh?

Bạn nên học theo thứ tự một lệnh đi qua, bắt đầu từ hợp đồng tương lai, lot, ký quỹ và đòn bẩy, rồi đến long, short và các loại lệnh. Sau khi có vị thế, hãy tìm hiểu đáo hạn, còn vùng hỗ trợ và kháng cự giúp bạn đọc biểu đồ giá.

Câu hỏi 2: Lot và ký quỹ khác nhau thế nào?

Lot là đơn vị đo khối lượng giao dịch, mỗi lot ứng với một hợp đồng. Ký quỹ là khoản tiền đặt cọc để mở và duy trì vị thế. Lot cho biết bạn giao dịch bao nhiêu, ký quỹ cho biết bạn cần chuẩn bị bao nhiêu vốn để giao dịch lượng đó.

Câu hỏi 3: Đòn bẩy có làm tăng rủi ro không?

Có. Đòn bẩy cho phép giao dịch hợp đồng có giá trị lớn hơn số vốn ký quỹ, nên khoản lãi hoặc lỗ biến động mạnh hơn so với vốn bỏ ra. Vì vậy bạn nên tính khoản lỗ có thể chấp nhận trước khi chọn số lot.

Câu hỏi 4: Vị thế và lệnh khác nhau thế nào?

Lệnh là yêu cầu mua hoặc bán bạn gửi lên sàn. Vị thế là trạng thái bạn nắm giữ sau khi lệnh khớp, là vị thế long nếu bạn mua và vị thế short nếu bạn bán.

Câu hỏi 5: Vì sao cần biết ngày đáo hạn?

Vì hợp đồng hết hiệu lực vào ngày giao dịch cuối cùng, người giữ vị thế phải đóng hoặc thanh toán theo quy định của sở. Mỗi hợp đồng có thông số riêng, nên bạn cần xem đúng hợp đồng mình đang giao dịch.

→ Xem thêm: Kiến thức phái sinh trong đầu tư hàng hóa là gì?

Kết luận

Điều đáng nhớ về thuật ngữ giao dịch hàng hóa phái sinh là chúng không đứng riêng lẻ mà nối thành một hành trình, đi từ hợp đồng và vốn, qua vùng giá và hướng giao dịch, đến lệnh, vị thế và đáo hạn. Bạn nên nắm thứ tự này trước, rồi mới đào sâu từng khái niệm ở các bài chuyên sâu.

Anfin cung cấp miễn phí dữ liệu thị trường nông sản, kim loại và nguyên liệu công nghiệp. Bạn có thể luyện làm quen thao tác trên nền tảng AnfinX Lite, hoặc tải ứng dụng AnfinX để theo dõi thị trường mọi lúc.