Thuộc tính là gì? Hai thuộc tính của hàng hóa

Mỗi món đồ chúng ta mua bán hằng ngày đều mang trong mình hai mặt: Vừa “dùng được”, vừa “có giá”. Trong kinh tế chính trị, đó chính là hai thuộc tính của hàng hóa: Giá trị sử dụng (Use Value) và giá trị (Value). Vậy, thuộc tính là gì? Nắm vững khái niệm này không chỉ giúp bạn trả lời trọn vẹn câu hỏi trong giáo trình Mác - Lênin, mà còn hiểu được vì sao một thỏi bạc hay một thùng dầu trên thị trường lại có mức giá biến động như vậy. Trong bài viết này, Anfin sẽ cùng bạn đi từ phạm trù học thuật đến cách hai thuộc tính ấy phản ánh trên giá thị trường hàng hóa phái sinh. Cùng khám phá ngay nhé!

1. Thuộc tính là gì? Hàng hóa có mấy thuộc tính?

Thuộc tính là những đặc tính vốn có, gắn liền với bản chất của một sự vật. Khi nói về hàng hóa, câu hỏi thường gặp nhất là “hàng hóa có mấy thuộc tính?”.

Câu trả lời theo Kinh tế chính trị Mác - Lênin là hàng hóa có hai thuộc tính, gồm giá trị sử dụng và giá trị. Hai thuộc tính này luôn cùng tồn tại trong một hàng hóa, thiếu một trong hai thì vật đó không còn là hàng hóa theo đúng nghĩa.

1.1. Tổng quan: Hàng hóa là gì?

Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người và được sản xuất ra để trao đổi, mua bán trên thị trường. Một vật chỉ trở thành hàng hóa khi hội đủ các điều kiện đó. Đây cũng là lý do hàng hóa luôn mang đồng thời hai thuộc tính sẽ được phân tích bên dưới.

→ Xem thêm: Hàng hóa là gì?

1.2. Hai thuộc tính của hàng hóa: Giá trị sử dụng và giá trị

Hai thuộc tính của hàng hóa được xác định rõ trong giáo trình gồm:

• Giá trị sử dụng (Use Value): Công dụng của vật, khả năng thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người.
• Giá trị (Value): Lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa đó.

Một lưu ý quan trọng để tránh nhầm lẫn: Hai thuộc tính của hàng hóa là giá trị sử dụng và giá trị, chứ không phải “giá trị sử dụng và giá trị trao đổi” như nhiều nguồn vẫn viết. Giá trị trao đổi (Exchange Value) chỉ là hình thức biểu hiện ra bên ngoài của giá trị, sẽ được làm rõ ở mục 3.

2. Thuộc tính thứ nhất: Giá trị sử dụng của hàng hóa

Giá trị sử dụng (Use Value) là công dụng của vật phẩm, có thể thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người, dù là nhu cầu tiêu dùng cá nhân hay nhu cầu cho sản xuất. Gạo để ăn, áo để mặc, máy móc để sản xuất - mỗi vật đều có công dụng riêng tạo nên giá trị sử dụng của nó.

2.1. Đặc điểm của giá trị sử dụng

Do thuộc tính tự nhiên quyết định: Giá trị sử dụng của vật bắt nguồn từ những đặc tính lý - hóa tự nhiên của chính vật đó.

• Là phạm trù vĩnh viễn: Vật phẩm nào cũng có công dụng nhất định ở mọi thời đại, không phụ thuộc vào hình thái xã hội.
• Ngày càng phong phú: Cùng với tiến bộ khoa học - kỹ thuật, con người phát hiện thêm nhiều công dụng mới của cùng một vật.
• Là nội dung vật chất của của cải: Là vật mang giá trị trao đổi - tức giá trị sử dụng chỉ được thực hiện khi vật được tiêu dùng.

2.2. Ví dụ giá trị sử dụng trong đầu tư hàng hóa

Trên thị trường hàng hóa, chính giá trị sử dụng tạo ra nhu cầu thực đứng sau mỗi mặt hàng. Bạc (Silver) được dùng trong điện tử và tấm pin năng lượng mặt trời; đồng (Copper) là vật liệu thiết yếu trong xây dựng và truyền tải điện; dầu thô WTI làm nhiên liệu cho cả nền kinh tế; còn cà phê hay đậu tương phục vụ nhu cầu thực phẩm. Nhu cầu sử dụng càng lớn và ổn định thì mặt hàng đó càng được giao dịch sôi động.

→ Xem thêm: Cập nhật giá thị trường hàng hóa phái sinh theo thời gian thực

3. Thuộc tính thứ hai: Giá trị của hàng hóa

Nếu giá trị sử dụng trả lời câu hỏi “vật này dùng để làm gì?”, thì giá trị (Value) trả lời câu hỏi “vì sao các hàng hóa khác nhau lại trao đổi được với nhau?”. Theo Mác, giá trị của hàng hóa là lao động xã hội của người sản xuất hàng hóa kết tinh trong hàng hóa đó. Khác với giá trị sử dụng, giá trị là một phạm trù lịch sử - chỉ tồn tại trong nền sản xuất và trao đổi hàng hóa.

3.1. Bản chất và lượng của giá trị

• Chất của giá trị: Là lao động xã hội của người sản xuất kết tinh trong hàng hóa. Chính lao động là cơ sở chung để so sánh và trao đổi các hàng hóa khác loại.
• Lượng của giá trị: Được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết (Socially Necessary Labour Time) để sản xuất ra hàng hóa, chứ không phải thời gian lao động cá biệt của từng người.

Lượng giá trị của một đơn vị hàng hóa chịu tác động của các yếu tố như năng suất lao động, cường độ lao động và mức độ phức tạp của lao động. Đây là phần lý thuyết khá sâu, Anfin đã phân tích chi tiết trong một bài viết riêng.

→ Xem thêm: Giá trị của hàng hóa là gì?

3.2. Phân biệt giá trị, giá trị trao đổi và giá cả

Ba khái niệm này rất dễ bị nhầm lẫn. Bảng dưới đây giúp bạn tách bạch rõ ràng:

Hiểu đơn giản: giá trị là gốc, giá trị trao đổi và giá cả là cách giá trị ấy “lộ diện” ra bên ngoài. Trên thị trường, mức giá bạc, dầu hay cà phê mà bạn nhìn thấy chính là giá cả - dao động quanh giá trị nền dưới tác động của cung - cầu.

4. Vì sao hàng hóa có hai thuộc tính? Tính hai mặt của lao động

Đây là câu hỏi cốt lõi mà nhiều người bỏ sót. Sở dĩ hàng hóa có hai thuộc tính giá trị sử dụng và giá trị là vì lao động sản xuất hàng hóa có tính hai mặt: Vừa là lao động cụ thể, vừa là lao động trừu tượng.

Đây là phát hiện quan trọng của C.Mác. Hai mặt này không phải hai loại lao động tách rời, mà là hai mặt của cùng một quá trình lao động của người sản xuất.

4.1. Lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng

Lao động cụ thể (Concrete Labour) là lao động có ích dưới một hình thức nghề nghiệp cụ thể, với mục đích, đối tượng, công cụ và kết quả riêng. Lao động của người trồng cà phê tạo ra hạt cà phê; lao động của người thợ luyện kim tạo ra thỏi bạc. Mỗi loại lao động cụ thể tạo ra một giá trị sử dụng đặc thù - tức công dụng riêng của từng sản phẩm.

4.2. Lao động trừu tượng tạo ra giá trị

Lao động trừu tượng (Abstract Labour) là sự hao phí sức lao động nói chung của con người - hao phí sức óc, bắp thịt, thần kinh - khi gạt bỏ mọi hình thức cụ thể của nghề nghiệp. Chính lao động trừu tượng kết tinh lại thành giá trị của hàng hóa, làm cơ sở để so sánh và trao đổi những hàng hóa khác loại với nhau. Nhờ tính hai mặt này mà mỗi hàng hóa đồng thời mang đủ cả hai thuộc tính.

5. Mối quan hệ giữa hai thuộc tính của hàng hóa

Hai thuộc tính của hàng hóa có mối quan hệ vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với nhau.

5.1. Mặt thống nhất

Giá trị sử dụng và giá trị cùng tồn tại trong một hàng hóa. Một vật muốn là hàng hóa thì phải có cả hai: nếu chỉ có công dụng mà không do lao động tạo ra hoặc không nhằm trao đổi (như không khí tự nhiên) thì không có giá trị; ngược lại, nếu tốn lao động để sản xuất nhưng vật lại vô dụng, không ai cần, thì cũng không bán được và không trở thành hàng hóa.

5.2. Mặt mâu thuẫn

• Mục đích khác nhau: Người sản xuất, người bán quan tâm đến giá trị; người mua lại quan tâm đến giá trị sử dụng.
• Thời điểm thực hiện khác nhau: Giá trị được thực hiện trước (khi bán được hàng), còn giá trị sử dụng được thực hiện sau (khi người mua tiêu dùng).

Mâu thuẫn giữa hai thuộc tính chính là một trong những mầm mống của khủng hoảng sản xuất thừa: hàng hóa làm ra có giá trị sử dụng nhưng không bán được, nên giá trị không được thị trường thừa nhận.

6. Từ hai thuộc tính của hàng hóa đến thị trường hàng hóa phái sinh

Hai thuộc tính tưởng chừng rất “sách vở” lại giúp lý giải khá nhiều điều trên thị trường đầu tư. Giá trị sử dụng tạo ra nhu cầu thực - lý do vì sao bạc, đồng, dầu, cà phê luôn cần thiết với nền kinh tế. Trong khi đó, giá trị và giá cả phản ánh chi phí lao động xã hội cùng quan hệ cung - cầu, khiến mức giá của các mặt hàng này liên tục dao động quanh một vùng giá nền.

Trên thị trường hàng hóa phái sinh, nhà đầu tư giao dịch chính sự biến động giá của các hàng hóa cơ sở như bạc, đồng, dầu thô hay cà phê. Hiểu rõ hai thuộc tính giúp bạn nhìn nhận giá cả không phải là con số ngẫu nhiên, mà gắn với cả nhu cầu sử dụng thực tế lẫn yếu tố cung - cầu của thị trường.

AnfinX là ứng dụng đầu tư và giao dịch hàng hóa phái sinh đầu tiên tại Việt Nam dành cho người Việt, cung cấp miễn phí dữ liệu thị trường nông sản, kim loại và nguyên liệu công nghiệp. Bạn có thể theo dõi giá bạc hôm nay và nhiều mặt hàng khác để gắn lý thuyết với diễn biến thực tế. Lưu ý, đây là nội dung kiến thức, không phải khuyến nghị đầu tư; giao dịch hàng hóa phái sinh luôn tiềm ẩn rủi ro, bạn nên cân nhắc kỹ trước khi tham gia.

→ Xem thêm: Các sản phẩm giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Câu hỏi 1: Hàng hóa có mấy thuộc tính?

Hàng hóa có hai thuộc tính là giá trị sử dụng và giá trị. Hai thuộc tính này luôn cùng tồn tại trong một hàng hóa; nếu thiếu một trong hai thì vật đó không còn là hàng hóa.

Câu hỏi 2: Vì sao hàng hóa có hai thuộc tính là giá trị và giá trị sử dụng?

Vì lao động sản xuất hàng hóa có tính hai mặt: lao động cụ thể tạo ra giá trị sử dụng, còn lao động trừu tượng tạo ra giá trị. Hai mặt của cùng một quá trình lao động này khiến mỗi hàng hóa đồng thời mang cả hai thuộc tính.

Câu hỏi 3: Giá trị sử dụng và giá trị trao đổi khác nhau như thế nào?

Giá trị sử dụng là công dụng của vật, thỏa mãn nhu cầu con người. Giá trị trao đổi là quan hệ tỷ lệ về lượng khi trao đổi các giá trị sử dụng khác nhau, đồng thời là hình thức biểu hiện ra bên ngoài của giá trị. Hai thuộc tính của hàng hóa là giá trị sử dụng và giá trị, không phải giá trị trao đổi.

Câu hỏi 4: Mối quan hệ giữa hai thuộc tính của hàng hóa là gì?

Hai thuộc tính vừa thống nhất (cùng tồn tại trong một hàng hóa) vừa mâu thuẫn (khác nhau về mục đích của người mua - người bán và về thời điểm thực hiện). Mâu thuẫn này là một mầm mống của khủng hoảng sản xuất thừa.

Lời kết

Như vậy, hàng hóa có hai thuộc tính là giá trị sử dụng và giá trị, bắt nguồn từ tính hai mặt của lao động sản xuất hàng hóa; hai thuộc tính ấy vừa thống nhất vừa mâu thuẫn với nhau. Hiểu được nền tảng này, bạn sẽ thấy mức giá của các mặt hàng trên thị trường không hề ngẫu nhiên mà gắn chặt với nhu cầu sử dụng và chi phí lao động xã hội. Để gắn lý thuyết với thực tế, hãy tải ứng dụng AnfinX và mở tài khoản giao dịch để theo dõi giá hàng hóa thật mỗi ngày. AnfinX - ứng dụng đầu tư và giao dịch hàng hóa phái sinh đầu tiên tại Việt Nam dành cho người Việt.