Lệnh thị trường là gì? Cách lệnh thị trường MKT hoạt động

Cùng một thao tác bấm mua, trên sàn chứng khoán Việt Nam cổ phiếu về tài khoản trước 13h ngày T+2 (Nguồn: Cổng thông tin Chính phủ, 29/08/2022), còn trong hàng hoá phái sinh giao dịch hoàn tất ngay trong ngày theo cơ chế T+0. Khác biệt đó khiến lệnh thị trường — loại lệnh khớp nhanh nhất — có vai trò không giống nhau ở hai thị trường. Bài này Anfin giải thích lệnh thị trường vận hành ra sao, vì sao nó mang ba tên gọi khác nhau, và khi nào nên dùng. Cùng Anfin tìm hiểu ngay!

Tóm tắt nhanh:

• Lệnh thị trường khớp ngay theo giá tốt nhất đang có trên sổ lệnh, đổi lại người đặt phải chấp nhận rủi ro trượt giá
• Cùng một loại lệnh nhưng mỗi thị trường gọi một tên: MP trên sàn HOSE, MTL trên sàn HNX, MKT trong giao dịch hàng hoá phái sinh quốc tế
• Hợp đồng Nano đặt lệnh trên app AnfinX; hợp đồng Standard, Mini và Micro đặt trên nền tảng CQG

1. Lệnh thị trường là gì? Ưu nhược điểm của lệnh MKT

Lệnh thị trường là lệnh khớp ngay theo giá tốt nhất đang có trên sổ lệnh, đánh đổi bằng việc người đặt không kiểm soát được mức giá khớp. Toàn bộ ưu điểm và hạn chế của loại lệnh này đều bắt nguồn từ đúng một đánh đổi đó.

1.1. Lệnh thị trường là gì?

Lệnh thị trường (Market Order) là lệnh mua hoặc bán tài sản với mức giá tốt nhất đang có sẵn trên thị trường tại thời điểm đặt lệnh. Người đặt không chọn giá mà chỉ chọn khối lượng và chiều giao dịch, phần giá còn lại do sổ lệnh quyết định tại đúng thời điểm lệnh được nhập vào hệ thống.

Cơ chế khớp rất đơn giản. Lệnh mua khớp với giá chào bán thấp nhất đang có trên sổ lệnh, tức giá Ask, còn lệnh bán thì ngược lại, khớp với giá chào mua cao nhất, tức giá Bid.

Chính vì khớp ngay lập tức, lệnh thị trường có mức độ ưu tiên cao nhất trong các loại lệnh: nhập vào hệ thống là khớp, miễn còn lệnh đối ứng. Trong giao dịch hàng hoá phái sinh, loại lệnh này thường được gọi tắt là lệnh MKT.

1.2. Ưu nhược điểm của lệnh thị trường

Ưu điểm của lệnh MKT nằm ở tốc độ và sự đơn giản, cụ thể là ba điểm:

• Khớp gần như tức thì, không phải chờ thị trường chạm giá
• Thao tác đơn giản, chỉ cần chọn khối lượng và chiều giao dịch
• Ưu tiên khớp cao nhất trong mọi loại lệnh, hiếm khi bị bỏ lại phía sau

Nhược điểm thì gói gọn trong một hiện tượng: trượt giá (Slippage). Giá khớp thực tế lệch so với giá bạn nhìn thấy trên màn hình lúc bấm lệnh.

Trượt giá xảy ra khi thị trường biến động mạnh hoặc khi thanh khoản mỏng, và mức lệch lớn hay nhỏ phụ thuộc vào ba yếu tố cùng lúc: mặt hàng đang giao dịch, điều kiện thị trường tại đúng thời điểm bạn bấm lệnh, và loại tài khoản bạn đang dùng. Đây không phải lỗi của hệ thống. Đó là hệ quả trực tiếp của việc bạn không chọn giá. Với mặt hàng thanh khoản tốt, khoảng lệch này nhỏ tới mức không đáng kể. Với mặt hàng ít giao dịch, nó có thể ăn mất phần lợi nhuận bạn tính toán ban đầu.

So với lệnh giới hạn, đánh đổi khá rõ. Lệnh giới hạn cho bạn kiểm soát giá nhưng không chắc khớp. Lệnh thị trường thì ngược lại. Gần như chắc khớp, nhưng giá thì tuỳ thị trường.

2. Lệnh thị trường hoạt động như thế nào?

Lệnh thị trường vận hành dựa trên quan hệ giữa hai vai trong mọi phiên giao dịch hàng hóa phái sinh: maker và taker. Khác biệt giữa hai vai nằm ở chỗ ai chờ và ai lấy.

• Maker đặt lệnh chờ bằng lệnh giới hạn, treo sẵn mức giá mong muốn rồi đợi thị trường chạm tới. Việc chờ đó tạo ra thanh khoản.
• Taker đặt lệnh thị trường. Họ không chờ, mà lấy ngay mức giá maker đã treo, chấp nhận mức giá đó để đổi lấy việc khớp tức thì.

Khi bạn bấm lệnh market, bạn đang đóng vai taker: tiêu thụ thanh khoản mà maker đã tạo ra.

Lệnh vừa nhập vào hệ thống sẽ được đối chiếu ngay với sổ lệnh (Order Book) — nơi tập hợp toàn bộ lệnh mua và lệnh bán đang chờ, sắp xếp ưu tiên theo giá rồi tới thời gian — và từ đó lệnh mua quét dần từ giá bán thấp nhất đi lên trong khi lệnh bán quét từ giá mua cao nhất đi xuống, cho tới khi đủ khối lượng bạn đặt.

Đây cũng là lý do thanh khoản quyết định chất lượng khớp lệnh. Sổ lệnh dày thì lệnh khớp trọn ngay ở mức giá đầu tiên. Sổ lệnh mỏng thì lệnh phải ăn qua nhiều mức giá liên tiếp, và giá trung bình bạn thực nhận sẽ xấu hơn con số nhìn thấy lúc bấm.

3. Lệnh MP, MTL và MKT khác nhau thế nào?

Lệnh MP, MTL và MKT là ba tên gọi của cùng một loại lệnh — lệnh thị trường — nhưng thuộc ba nơi khác nhau: MP dùng trên sàn HOSE, MTL trên sàn HNX, còn MKT là tên trong giao dịch hàng hoá phái sinh quốc tế.

Bản chất không đổi. Cả ba đều là chỉ thị "khớp ngay theo giá tốt nhất hiện có". Khác biệt nằm ở nơi áp dụng và ở quy định của từng sàn về phần khối lượng chưa khớp hết.

Ba mã lệnh, ba nơi áp dụng:

• MP (Market Price): mã lệnh trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM, dùng cho cổ phiếu niêm yết. Lệnh mua MP khớp với giá bán thấp nhất, lệnh bán MP khớp với giá mua cao nhất. Khớp xong mà vẫn dư khối lượng thì phần dư chuyển thành lệnh LO, đặt ở mức giá cách giá khớp cuối một đơn vị yết giá. Không có lệnh đối ứng nào lúc nhập thì lệnh bị huỷ. (Nguồn: Quy định giao dịch cổ phiếu, SSI)
• MTL (Market To Limit): một trong ba lệnh thị trường của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, áp dụng từ 29/07/2013. MTL xử lý phần dư giống MP: chuyển thành lệnh LO. Hai lệnh còn lại xử lý phần dư khác hẳn — MOK huỷ toàn bộ nếu không khớp hết, còn MAK khớp được bao nhiêu thì giữ, phần dư huỷ ngay. (Nguồn: VNDIRECT, 2013)
• MKT (Market Order): tên dùng trong giao dịch hàng hoá phái sinh trên các sàn quốc tế như CME, ICE và LME. Đây là lệnh nhà đầu tư Việt Nam sử dụng khi giao dịch qua thành viên kinh doanh của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam.

Một điểm cần nói rõ để tránh hiểu nhầm. Anfin là Thành viên Kinh doanh số 068 của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) và cung cấp dịch vụ hàng hoá phái sinh. Phần MP và MTL nêu ở trên chỉ để đối chiếu, giúp nhà đầu tư quen thị trường chứng khoán nắm nhanh khái niệm. Anfin không cung cấp dịch vụ môi giới chứng khoán.

→ Xem thêm: Các loại lệnh giao dịch hàng hóa phái sinh — tổng hợp 7 loại lệnh phổ biến

→ Xem thêm: Lệnh ATO là gì? Phân biệt lệnh ATO và lệnh ATC

4. Khi nào nên sử dụng lệnh thị trường?

Lệnh thị trường hợp lý khi việc chắc chắn khớp quan trọng hơn mức giá khớp, và không hợp lý khi điều ngược lại đúng. Ranh giới giữa hai vế nằm ở một câu hỏi duy nhất: giá khớp lệch vài bước có làm hỏng kế hoạch của bạn không?

4.1. Ba tình huống nên dùng

Ba tình huống nên dùng lệnh thị trường có chung một đặc điểm: cái giá của việc không khớp được lệnh lớn hơn cái giá của việc khớp lệch vài bước.

• Cần thoát vị thế gấp: Thị trường đi ngược hướng dự tính và bạn muốn dừng lỗ ngay. Lúc này thoát được quan trọng hơn thoát ở giá đẹp, vì lệnh giới hạn có thể không khớp trong khi giá tiếp tục chạy.
• Thị trường đang thanh khoản cao: Sổ lệnh dày, chênh lệch mua bán hẹp nên giá khớp sát giá hiển thị. Rủi ro trượt giá lúc này thấp tới mức không đáng cân nhắc.
• Chỉ cần vào được lệnh: Kế hoạch của bạn tính bằng xu hướng nhiều ngày, chênh vài bước giá lúc vào không làm thay đổi kết quả.

4.2. Ba tình huống không nên dùng

Ba tình huống không nên dùng lệnh thị trường có chung đặc điểm ngược lại: mức giá khớp ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả của lệnh đó.

• Thanh khoản mỏng: Sổ lệnh thưa thì lệnh phải ăn qua nhiều mức giá mới đủ khối lượng, và giá trung bình bạn nhận có thể lệch xa. Mặt hàng ít giao dịch hoặc thời điểm ngoài giờ sôi động đều rơi vào nhóm này.
• Ngay trước hoặc sau tin lớn: Báo cáo tồn kho, số liệu lạm phát, quyết định lãi suất đều làm giá nhảy mạnh trong vài giây. Đặt lệnh thị trường đúng lúc đó là giao phó mức giá cho biến động.
• Bạn có mức giá mục tiêu rõ ràng: Đã xác định được vùng vào lệnh hợp lý thì lệnh giới hạn đúng việc hơn. Đánh đổi là lệnh có thể không khớp, nhưng bạn giữ được quyền quyết định giá.

4.3. Cách chọn nhanh

Đặt một câu hỏi trước mỗi lệnh: nếu giá khớp lệch vài bước so với màn hình, kế hoạch của bạn có hỏng không? Trả lời "không" thì dùng lệnh thị trường. Trả lời "có" thì dùng lệnh giới hạn hoặc lệnh dừng giới hạn.

Dù chọn loại lệnh nào, nguyên tắc quản trị vốn vẫn quyết định kết quả dài hạn nhiều hơn việc chọn lệnh. Không loại lệnh nào đảm bảo lợi nhuận.

→ Xem thêm: Lệnh dừng là gì? Hướng dẫn cách sử dụng lệnh dừng hiệu quả

→ Xem thêm: Lệnh OCO là gì? Ví dụ lệnh OCO trong giao dịch hàng hóa

5. Đặt lệnh thị trường trên AnfinX và CQG

Anfin cung cấp hai nền tảng đặt lệnh thị trường: hợp đồng Nano đặt trên app AnfinX, còn hợp đồng Standard, Mini và Micro đặt trên nền tảng CQG.

• App AnfinX dành cho hợp đồng Nano gồm Bạc Nano, Bạch Kim Nano và Đồng Nano. Giao diện gọn, phù hợp nhà đầu tư mới.
• Nền tảng CQG dành cho hợp đồng Standard, Mini và Micro. Nhiều tuỳ chọn lệnh hơn, hợp với trader đã quen thao tác chuyên sâu.

Quy trình đặt lệnh trên cả hai nền tảng theo bốn bước giống nhau:

• Bước 1: Chọn mã hàng hoá muốn giao dịch và xem vùng giá hiện tại trên bảng giá.
• Bước 2: Chọn loại lệnh là lệnh thị trường, sau đó chọn thời hạn hiệu lực.
• Bước 3: Chọn chiều mua hoặc bán, nhập khối lượng.
• Bước 4: Xác nhận và theo dõi trạng thái trên sổ lệnh của tài khoản.

Trước khi đặt lệnh thật, bạn cần nắm mức ký quỹ của từng hợp đồng, vì đây là số tiền tối thiểu phải có trong tài khoản. Mức này do Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam công bố và điều chỉnh theo biến động thị trường, nên hãy tra mức hiện hành ngay trước khi vào lệnh thay vì nhớ theo con số cũ. Chưa có tài khoản thì xem hướng dẫn mở tài khoản AnfinX.

→ Xem thêm: Phí dữ liệu thị trường

6. Câu hỏi thường gặp

Nhà đầu tư mới tìm hiểu lệnh thị trường thường gửi về Anfin năm thắc mắc giống nhau, xoay quanh cách phân biệt với lệnh giới hạn và mức trượt giá thực tế.

Câu hỏi 1: Lệnh MP và lệnh LO khác nhau thế nào?

Lệnh MP khớp ngay theo giá tốt nhất đang có, còn lệnh LO chỉ khớp khi thị trường chạm đúng mức giá bạn đặt. MP ưu tiên tốc độ, LO ưu tiên giá. Hai lệnh này còn liên quan trực tiếp với nhau: phần khối lượng MP chưa khớp hết sẽ tự chuyển thành lệnh LO ngay trong phiên.

Câu hỏi 2: Đặt lệnh thị trường có bị trượt giá nhiều không?

Mức trượt giá phụ thuộc vào thanh khoản tại thời điểm đặt lệnh, không phải vào bản thân loại lệnh. Sổ lệnh dày và chênh lệch mua bán hẹp thì trượt giá không đáng kể. Thị trường mỏng hoặc đang biến động mạnh thì mức lệch có thể rõ rệt.

Câu hỏi 3: Lệnh thị trường có huỷ được không?

Trên thực tế là không, vì lệnh khớp tức thì ngay sau khi nhập. Muốn giữ quyền huỷ hoặc sửa lệnh trước khi khớp, bạn nên dùng lệnh giới hạn.

Câu hỏi 4: Hàng hoá phái sinh có lệnh MP không?

Hàng hoá phái sinh không có lệnh nào tên MP, lệnh tương ứng ở đây gọi là MKT. Tên MP chỉ dùng trên sàn chứng khoán HOSE.

Câu hỏi 5: Nên dùng lệnh thị trường hay lệnh giới hạn?

Việc chọn lệnh thị trường hay lệnh giới hạn phụ thuộc vào mục tiêu của từng lệnh cụ thể, không có đáp án chung. Cần chắc chắn vào hoặc thoát vị thế thì dùng lệnh thị trường. Có mức giá mục tiêu rõ ràng và không vội thì dùng lệnh giới hạn. Nhiều trader kết hợp cả hai trong cùng một kế hoạch giao dịch.

Lời kết

Lệnh thị trường là loại lệnh cơ bản nhất nhưng cũng dễ bị dùng sai nhất, vì tốc độ khớp luôn đi kèm cái giá là mất quyền kiểm soát mức giá. Nhà đầu tư quen sàn chứng khoán chuyển sang hàng hoá phái sinh chỉ cần nhớ một điều: MP, MTL và MKT là cùng một loại lệnh, khác nhau ở nơi áp dụng, ở cách xử lý phần dư chưa khớp, và ở cơ chế thanh toán T+0 thay vì T+2. Hiểu đúng điểm này giúp bạn chọn lệnh theo tình huống thay vì theo thói quen cũ. Trước khi vào lệnh thật, hãy thử trên tài khoản demo và đặt sẵn nguyên tắc quản trị vốn cho mình.

Đừng quên tải ứng dụng AnfinX và mở tài khoản giao dịch ngay hôm nay để bắt đầu hành trình đầu tư hàng hóa phái sinh cùng AnfinX - Ứng dụng giao dịch phái sinh hàng hóa đầu tiên dành cho người Việt, do Anfin phát triển.

→ Xem thêm: Giá hàng hóa thế giới