Lệnh thị trường Market Order (MKT) là gì và hoạt động ra sao?

Cùng một thao tác bấm mua, trên sàn chứng khoán Việt Nam cổ phiếu về tài khoản trước 13h ngày T+2 (Nguồn: Cổng thông tin điện tử Chính phủ, 29/08/2022), còn trong hàng hóa phái sinh giao dịch hoàn tất ngay trong ngày theo cơ chế T+0. Khác biệt đó khiến loại lệnh khớp nhanh nhất có vai trò không giống nhau ở hai thị trường. Lệnh thị trường là gì?, nó khớp theo cơ chế nào, vì sao mang ba tên gọi MP, MTL và MKT, và khi nào nên dùng? Bài viết lần lượt trả lời từng câu hỏi, kèm cách chọn lệnh nhanh trước mỗi lần vào lệnh. Cùng Anfin tìm hiểu ngay.

Tóm tắt nhanh

• Lệnh thị trường (Market Order, viết tắt MKT) là lệnh mua hoặc bán khớp ngay tại mức giá tốt nhất đang có trên sổ lệnh, đổi lại người đặt không kiểm soát được giá khớp.
• MKT thuộc nhóm 1, nhóm lệnh theo cách khớp giá, cùng lệnh giới hạn (LMT), lệnh dừng (STP) và lệnh dừng giới hạn (STL).
• Lệnh mua thị trường khớp với giá chào bán thấp nhất (giá Ask), lệnh bán khớp với giá chào mua cao nhất (giá Bid).
• Rủi ro chính là trượt giá, tức giá khớp thực tế lệch so với giá nhìn thấy lúc bấm lệnh, thường xảy ra khi thanh khoản mỏng hoặc giá biến động mạnh.
• MP (sàn HOSE), MTL (sàn HNX) và MKT (hàng hóa phái sinh) cùng là lệnh thị trường, khác nhau ở nơi áp dụng và cách xử lý phần khối lượng chưa khớp.
• MKT kèm hiệu lực FOK hoặc FAK có cơ chế gần giống lệnh MOK và MAK bên chứng khoán.

1. Lệnh thị trường - Market Order (MKT) là gì? Ưu nhược điểm

Lệnh thị trường là lệnh gốc đầu tiên trong nhóm 1 của hệ thống các loại lệnh trong giao dịch phái sinh hàng hóa, nhóm lệnh trả lời câu hỏi "khớp theo giá nào". Mọi ưu điểm và hạn chế của nó đều bắt nguồn từ đúng một đánh đổi: Lấy tốc độ, bỏ quyền chọn giá.

1.1. Lệnh thị trường là gì?

Lệnh thị trường là gì? Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), đó là lệnh mua hoặc bán được thực hiện ngay tại mức giá tốt nhất hiện có trên thị trường. Người đặt không nhập giá, chỉ chọn chiều giao dịch và khối lượng. Phần giá do sổ lệnh quyết định tại đúng thời điểm lệnh vào hệ thống.

Cơ chế khớp rất đơn giản:

• Lệnh mua thị trường: Khớp với giá chào bán thấp nhất đang có trên sổ lệnh, gọi là giá Ask.
• Lệnh bán thị trường: Khớp với giá chào mua cao nhất đang có, gọi là giá Bid.

Vì khớp ngay khi còn lệnh đối ứng, lệnh thị trường được xử lý trước các lệnh phải chờ giá. Trong giao dịch hàng hóa phái sinh, loại lệnh này thường được gọi tắt là lệnh market hoặc lệnh MKT.

1.2. Ưu nhược điểm của lệnh thị trường

• Ưu điểm: Tốc độ và sự đơn giản.
  • Khớp gần như tức thì, không phải chờ thị trường chạm một mức giá.
  • Thao tác gọn, chỉ cần chọn khối lượng và chiều giao dịch.
  • Gần như chắc chắn khớp khi thị trường còn thanh khoản.
• Nhược điểm: Trượt giá (slippage).
  • Giá khớp thực tế có thể lệch so với giá bạn nhìn thấy trên màn hình lúc bấm lệnh.
  • Mức lệch phụ thuộc vào mặt hàng, thanh khoản và biến động tại đúng thời điểm đặt lệnh. Với mặt hàng giao dịch sôi động, khoảng lệch thường rất nhỏ. Với mặt hàng ít giao dịch, nó có thể ăn mất phần lợi nhuận bạn đã tính.

Trượt giá không phải lỗi của hệ thống, mà là hệ quả trực tiếp của việc không chọn giá. So với lệnh giới hạn, đánh đổi thể hiện rõ: Lệnh giới hạn cho bạn kiểm soát giá nhưng không chắc khớp, còn lệnh thị trường gần như chắc khớp nhưng giá thì tuỳ thị trường.

2. Lệnh thị trường hoạt động như thế nào?

Trong mỗi phiên giao dịch hàng hóa phái sinh, sổ lệnh (order book) có hai vai:

• Maker: Đặt lệnh giới hạn, treo giá chờ khớp, tạo thanh khoản cho sổ lệnh.
• Taker: Đặt lệnh thị trường, lấy ngay mức giá maker đang treo để khớp tức thì.

Bấm lệnh thị trường là bạn đóng vai taker. Lệnh mua quét từ giá bán thấp nhất đi lên, lệnh bán quét từ giá mua cao nhất đi xuống, cho tới khi đủ khối lượng. Sổ lệnh dày thì lệnh khớp trọn ngay ở mức giá đầu tiên. Sổ lệnh mỏng thì lệnh phải ăn qua nhiều mức giá, giá trung bình nhận được sẽ xấu hơn lúc bấm.

Để lệnh không quét quá xa, sàn CME Globex áp dụng giá bảo vệ (market order with protection): Sàn cộng một khoảng bảo vệ vào giá tốt nhất để ra mức giá trần cho lệnh mua (giá sàn cho lệnh bán). Phần chưa khớp trong phạm vi đó nằm lại sổ lệnh dưới dạng lệnh giới hạn tại giá bảo vệ (Nguồn: CME Group, iLink Order Types).

3. Lệnh MP, MTL và MKT khác nhau thế nào?

MP, MTL và MKT cùng là lệnh thị trường, đều khớp ngay theo giá đối ứng tốt nhất. Khác biệt nằm ở sàn áp dụng và cách xử lý phần chưa khớp hết.

Trên HNX (áp dụng từ 29/07/2013), MOK huỷ toàn bộ nếu không khớp hết, còn MAK giữ phần đã khớp và huỷ phần dư (Nguồn: Vietstock, 05/07/2013). Hàng hóa phái sinh không có lệnh riêng như vậy mà gắn hiệu lực cho lệnh MKT: Kèm FOK thì gần giống MOK, kèm FAK thì gần giống MAK.

Anfin là Thành viên Kinh doanh số 068 của Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) và chỉ cung cấp dịch vụ hàng hóa phái sinh. MP và MTL nêu ở đây để đối chiếu, Anfin không cung cấp dịch vụ môi giới chứng khoán.

4. Khi nào nên dùng lệnh thị trường?

Lệnh thị trường hợp lý khi việc chắc chắn khớp quan trọng hơn mức giá khớp, và không hợp lý khi điều ngược lại đúng.

4.1. Ba tình huống nên dùng

• Cần thoát vị thế gấp: Giá đi ngược hướng dự tính và bạn muốn đóng vị thế ngay. Thoát được quan trọng hơn thoát ở giá đẹp.
• Thị trường đang thanh khoản cao: Sổ lệnh dày, chênh lệch mua bán hẹp nên giá khớp sát giá hiển thị.
• Chỉ cần vào được lệnh: Kế hoạch tính theo xu hướng nhiều ngày, chênh vài bước giá lúc vào không làm thay đổi kết quả.

4.2. Ba tình huống không nên dùng

• Thanh khoản mỏng: Lệnh phải ăn qua nhiều mức giá mới đủ khối lượng, giá trung bình có thể lệch xa.
• Ngay trước hoặc sau tin lớn: Báo cáo tồn kho, số liệu lạm phát, quyết định lãi suất có thể khiến giá nhảy mạnh trong vài giây.
• Đã có mức giá mục tiêu rõ ràng: Lúc này lệnh giới hạn đúng việc hơn. Đánh đổi là lệnh có thể không khớp, nhưng bạn giữ quyền quyết định giá.

4.3. Cách chọn nhanh

Trước mỗi lệnh, hãy tự hỏi: Nếu giá khớp lệch vài bước so với màn hình, kế hoạch của bạn có hỏng không? Trả lời "không" thì lệnh thị trường phù hợp. Trả lời "có" thì cân nhắc lệnh giới hạn, hoặc lệnh dừng và lệnh dừng giới hạn nếu bạn muốn lệnh chỉ kích hoạt khi giá chạm một ngưỡng.

Dù chọn loại lệnh nào, nguyên tắc quản trị vốn vẫn quyết định kết quả dài hạn nhiều hơn việc chọn lệnh. Không loại lệnh nào đảm bảo lợi nhuận.

→ Xem thêm: Lệnh stop limit là gì? Lệnh dừng giới hạn Stop Limit (STL)

5. Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Lệnh MP và lệnh LO khác nhau thế nào?

Lệnh MP khớp ngay theo giá tốt nhất đang có, còn lệnh LO chỉ khớp khi thị trường chạm mức giá bạn đặt hoặc tốt hơn. MP ưu tiên tốc độ, LO ưu tiên giá. Trên HOSE, phần khối lượng MP chưa khớp hết sẽ tự chuyển thành lệnh LO.

Câu hỏi 2: Đặt lệnh thị trường có bị trượt giá nhiều không?

Mức trượt giá phụ thuộc vào thanh khoản tại thời điểm đặt lệnh, không phụ thuộc vào bản thân loại lệnh. Sổ lệnh dày và chênh lệch mua bán hẹp thì trượt giá không đáng kể. Thị trường mỏng hoặc biến động mạnh thì mức lệch có thể rõ rệt.

Câu hỏi 3: Lệnh thị trường có huỷ được không?

Phần đã khớp thì không, vì lệnh khớp ngay sau khi nhập. Theo MXV, việc sửa hoặc huỷ chỉ có hiệu lực với lệnh chưa được thực hiện. Muốn giữ quyền sửa hoặc huỷ trước khi khớp, bạn nên dùng lệnh giới hạn.

Câu hỏi 4: Hàng hóa phái sinh có lệnh MP không?

Không. Lệnh tương ứng trong hàng hóa phái sinh gọi là lệnh thị trường MKT. Tên MP chỉ dùng trên sàn chứng khoán HOSE. Nếu cần cơ chế giống MOK hay MAK, bạn gắn hiệu lực FOK hoặc FAK cho lệnh MKT.

Câu hỏi 5: Nên dùng lệnh thị trường hay lệnh giới hạn?

Tuỳ mục tiêu của từng lệnh. Cần chắc chắn vào hoặc thoát vị thế thì lệnh thị trường phù hợp hơn. Có mức giá mục tiêu rõ ràng và không vội thì lệnh giới hạn phù hợp hơn. Nhiều nhà giao dịch kết hợp cả hai trong cùng một kế hoạch.

Kết luận

Lệnh thị trường là gì? Đó là Market Order (MKT), lệnh gốc khớp nhanh nhất trong nhóm lệnh theo cách khớp giá, đổi tốc độ lấy quyền chọn giá. Nhà đầu tư quen chứng khoán chuyển sang hàng hóa phái sinh chỉ cần nhớ: MP, MTL và MKT là cùng một loại lệnh, khác nhau ở nơi áp dụng, ở cách xử lý phần dư chưa khớp, và ở cơ chế thanh toán T+0 thay vì T+2. Trước khi vào lệnh thật, bạn có thể làm quen thao tác trên AnfinX Lite, nền tảng trading trên website của Anfin, và đặt sẵn nguyên tắc quản trị vốn cho mình.

Anfin cung cấp miễn phí dữ liệu thị trường nông sản, kim loại và nguyên liệu công nghiệp. Bạn có thể xem danh mục sản phẩm phái sinh hàng hóa, tìm hiểu hợp đồng tương lai Bạc Nano, mở tài khoản giao dịch AnfinX, tải ứng dụng AnfinX để bắt đầu, và xem thông tin liên hệ tại trang chủ Anfin.