Phân tích cơ bản là gì? Hướng dẫn từ A-Z

Giá cà phê, bạc hay đồng trên sàn MXV không tự nhiên tăng hay giảm - đằng sau mỗi biến động luôn có một câu chuyện về cung, cầu, thời tiết hay chính sách. Nắm được câu chuyện đó chính là mục tiêu của phân tích cơ bản, một trong hai phương pháp phân tích phổ biến nhất khi giao dịch hàng hóa phái sinh, bên cạnh phân tích kỹ thuật.

Nếu bạn mới chỉ quen nhìn biểu đồ giá mà chưa hiểu vì sao giá di chuyển, bài viết này sẽ giúp bạn nắm trọn khái niệm, nguyên lý và 7 yếu tố cốt lõi của phân tích cơ bản - đọc hết để áp dụng ngay vào chiến lược giao dịch của mình.

1. Phân tích cơ bản là gì?

Phân tích cơ bản (Fundamental Analysis - FA) là phương pháp phân tích xu hướng giá hàng hóa dựa trên các yếu tố tác động đến cung và cầu thực tế, từ đó giúp nhà đầu tư dự đoán chiều hướng biến động giá trong trung và dài hạn.

Khác với việc chỉ nhìn vào đường giá trên biểu đồ, phân tích cơ bản buộc trader phải trả lời câu hỏi "vì sao giá đang đi theo hướng này" - và câu trả lời luôn nằm ở một trong các yếu tố cung-cầu vĩ mô được trình bày ở phần 4.

Áp dụng phân tích cơ bản vào giao dịch hàng hóa phái sinh mang lại một số điểm nổi bật:

• Nắm bắt xu hướng dài hạn tốt hơn phân tích kỹ thuật, đặc biệt phù hợp với hàng hóa có tính chu kỳ rõ như nông sản theo mùa vụ hoặc kim loại theo chu kỳ kinh tế.
• Cho góc nhìn toàn cảnh về nguyên nhân biến động giá, thay vì chỉ thấy "giá đang tăng/giảm" mà không hiểu vì sao đứng sau đó.
• Giúp nhà đầu tư tránh bị cuốn theo biến động ngắn hạn thiếu cơ sở, giảm thiểu quyết định cảm tính.

2. Phân tích cơ bản phù hợp với ai và phong cách giao dịch nào?

Không phải trader nào cũng phù hợp áp dụng phân tích cơ bản khi giao dịch hàng hóa phái sinh - phương pháp này phát huy hiệu quả tốt nhất với một số nhóm nhà đầu tư cụ thể:

• Nhà đầu tư trung - dài hạn (position trader): giữ vị thế theo tuần, tháng hoặc theo mùa vụ thay vì canh từng phiên giao dịch.
• Trader ưu tiên hàng hóa có tính chu kỳ rõ: nông sản biến động theo mùa vụ, kim loại và nguyên liệu công nghiệp biến động theo chu kỳ kinh tế.
• Người có ít thời gian theo dõi biểu đồ liên tục trong ngày, nhưng có thể dành thời gian đọc tin tức và báo cáo cung cầu định kỳ.

Ngược lại, nếu bạn thiên về giao dịch ngắn hạn - lướt sóng trong ngày hoặc trong tuần, phân tích cơ bản sẽ khó phát huy tác dụng vì các yếu tố cung-cầu thường cần thời gian dài hơn để phản ánh đầy đủ vào giá. Trường hợp này, đầu tư dài hạn chưa phải là mục tiêu của bạn, và nên ưu tiên phân tích kỹ thuật trước.

3. Nguyên lý cốt lõi của phân tích cơ bản

Dù có 7 yếu tố khác nhau ở phần 4, toàn bộ phân tích cơ bản đều xoay quanh một nguyên lý duy nhất: cung và cầu quyết định giá.

• Khi cầu vượt cung, giá hàng hóa có xu hướng tăng.
• Khi cung vượt cầu, giá hàng hóa có xu hướng giảm.
• Mọi yếu tố khác - kinh tế toàn cầu, chính sách thương mại, thời tiết, địa chính trị, dự trữ, chi phí sản xuất - đều tác động đến giá thông qua việc làm thay đổi cung hoặc cầu, chứ không tác động trực tiếp lên giá.

Hiểu đúng nguyên lý này giúp nhà đầu tư không bị "ngợp" khi tiếp cận hàng loạt tin tức mỗi ngày. Thay vì cố nhớ hết mọi loại tin, chỉ cần luôn đặt một câu hỏi: tin này làm tăng hay giảm cung, tăng hay giảm cầu?

4. Các yếu tố phân tích cơ bản trong giao dịch hàng hóa phái sinh

Dưới đây là 7 nhóm yếu tố phân tích cơ bản quan trọng nhất mà nhà đầu tư hàng hóa phái sinh cần nắm. Đây cũng là phần mở rộng chi tiết của bài yếu tố ảnh hưởng đến giá hàng hóa mà Anfin đã tổng hợp trước đó, áp dụng riêng cho góc nhìn phân tích cơ bản.

4.1. Cung và cầu

Đúng như nguyên lý ở phần 3, cung và cầu là yếu tố quan trọng nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến giá hàng hóa. Mọi yếu tố còn lại trong danh sách này đều tác động đến giá thông qua việc làm thay đổi cung hoặc cầu.

Nắm bắt sớm các thông tin liên quan đến cung-cầu - báo cáo sản lượng, tồn kho, nhu cầu tiêu thụ - giúp nhà đầu tư dự đoán xu hướng giá trước khi thị trường phản ánh đầy đủ vào biểu đồ.

→ Xem thêm: Kinh nghiệm đầu tư hàng hóa phái sinh hiệu quả từ chuyên gia

4.2. Yếu tố kinh tế toàn cầu

Các chỉ số kinh tế toàn cầu tác động mạnh đến cung-cầu hàng hóa, từ đó khiến giá biến động theo:

• Tăng trưởng kinh tế toàn cầu: kinh tế tăng trưởng kéo theo nhu cầu tiêu thụ hàng hóa tăng, đẩy giá lên; ngược lại kinh tế suy thoái khiến nhu cầu giảm.
• Lạm phát: lạm phát cao làm giá trị tiền tệ giảm, khiến hàng hóa - đặc biệt kim loại quý - trở thành kênh trú ẩn được ưa chuộng, đẩy giá tăng.
• Tỷ giá hối đoái: biến động của USD, CNY hay EUR ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu.
• Lãi suất: lãi suất cao làm tăng chi phí vay vốn, giảm nhu cầu mua hàng hóa; lãi suất thấp có tác dụng ngược lại, thúc đẩy đầu tư và tiêu thụ.

4.3. Chính sách thương mại từ chính phủ

Chính sách thương mại có thể thay đổi dòng chảy thương mại toàn cầu, tạo ra khan hiếm hoặc dư thừa hàng hóa cục bộ:

• Thuế quan: tăng chi phí nhập/xuất khẩu, ảnh hưởng trực tiếp đến giá và cầu.
• Hạn ngạch: giới hạn khối lượng hàng hóa được giao dịch, tác động trực tiếp đến cung-cầu.
• Cấm vận, trừng phạt: ngăn cản giao dịch với một số quốc gia, gây khan hiếm cục bộ.
• Trợ cấp xuất khẩu: giảm chi phí sản xuất, thúc đẩy cung và có xu hướng kéo giá xuống.
• Hiệp định thương mại tự do (FTA): giảm hoặc loại bỏ thuế quan, mở rộng thị trường và thường làm tăng cung-cầu song song, giảm giá thành hàng hóa.

4.4. Thời tiết và khí hậu

Thời tiết là yếu tố đặc biệt quan trọng với nhóm nông sản, bởi sản lượng phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện canh tác theo mùa vụ.

• Nông sản: hạn hán, bão hoặc sương giá ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng - ví dụ hạn hán tại các vùng trồng cà phê hoặc cao su trọng điểm có thể đẩy giá lên đáng kể trong ngắn hạn.
• Biến đổi khí hậu: tác động lâu dài đến chu kỳ mùa vụ và quy mô sản xuất trên diện rộng, khiến các yếu tố cung-cầu truyền thống trở nên khó dự đoán hơn theo thời gian.

4.5. Yếu tố địa chính trị

Bất ổn địa chính trị ảnh hưởng lớn đến cung-cầu, đặc biệt là kim loại quý và các mặt hàng có nguồn cung tập trung ở một số quốc gia nhất định:

• Chiến tranh, xung đột: gián đoạn sản xuất và vận chuyển, làm giảm cung và đẩy giá tăng.
• Cấm vận, trừng phạt: hạn chế giao dịch quốc tế với các nước xuất khẩu lớn, gây thiếu hụt nguồn cung.
• Thay đổi chính sách, chính phủ: ảnh hưởng đến việc kiểm soát tài nguyên và điều chỉnh chính sách thương mại của quốc gia sản xuất.

4.6. Dự trữ hàng hóa

Dự trữ hàng hóa phản ánh mức cân bằng cung-cầu hiện tại, thường được nhà đầu tư theo dõi qua các báo cáo tồn kho định kỳ hàng tuần, hàng tháng như WASDE (nông sản) hay LME (kim loại).

Ví dụ, khi dự trữ đường hoặc cao su tại các sàn giao dịch lớn giảm liên tục qua nhiều kỳ báo cáo, đây thường là tín hiệu cho thấy nhu cầu tiêu thụ đang vượt nguồn cung, tạo áp lực tăng giá trong ngắn và trung hạn.

4.7. Chi phí sản xuất

Chi phí sản xuất bao gồm nguyên liệu thô, nhân công, chi phí vận chuyển và bảo trì. Khi các khoản chi này tăng, nhà sản xuất có xu hướng đẩy giá bán lên để duy trì biên lợi nhuận.

Ví dụ, khi chi phí nhân công tại các vùng khai thác bạch kim tăng do áp lực tăng lương, chi phí sản xuất bạch kim tăng theo, kéo giá thành sản phẩm tăng lên tương ứng.

5. Ưu và nhược điểm của phân tích cơ bản

• Ưu điểm:
  • Giúp nhà đầu tư hiểu sâu các yếu tố nền tảng như chi phí sản xuất, dự trữ hàng hóa và tình hình kinh tế toàn cầu.
  • Phát hiện cơ hội đầu tư tiềm năng trước khi giá phản ánh đầy đủ thông tin, nhờ theo dõi sát diễn biến kinh tế thế giới.
  • Dự đoán được các biến động lớn của thị trường, hỗ trợ ra quyết định giao dịch có cơ sở hơn.
  • Cho góc nhìn toàn cảnh, bao quát cả bức tranh kinh tế toàn cầu chứ không chỉ dừng ở thị trường nội địa.
• Nhược điểm:
  • Tốn nhiều thời gian và công sức nghiên cứu dữ liệu, báo cáo.
  • Không phù hợp với giao dịch ngắn hạn vì tập trung vào xu hướng dài hạn.
  • Khó xác định chính xác thời điểm vào/ra lệnh cụ thể - đây là lý do nhiều trader kết hợp thêm phân tích kỹ thuật ở phần tiếp theo.

6. Nên kết hợp phân tích cơ bản với phân tích kỹ thuật?

Phân tích cơ bản giúp nhà đầu tư xác định nên đứng về phía nào của thị trường (mua hay bán) dựa trên xu hướng dài hạn, trong khi phân tích kỹ thuật giúp xác định thời điểm vào lệnh cụ thể. Hai phương pháp không đối lập mà bổ trợ cho nhau: dùng phân tích cơ bản để xác định hướng đi lớn, sau đó dùng phân tích kỹ thuật để tìm điểm vào lệnh hợp lý trong hướng đi đó.

Nếu muốn tìm hiểu framework kết hợp 2 phương pháp theo từng bước cụ thể, hoặc tự đánh giá bản thân phù hợp hơn với hướng nào, tham khảo 2 bài viết dưới đây:

→ Xem thêm: Phương pháp phân tích hàng hóa phái sinh: Kỹ thuật và Cơ bản

7. Câu hỏi thường gặp về phân tích cơ bản

Câu hỏi 1: Phân tích cơ bản có phù hợp để giao dịch ngắn hạn hàng hóa phái sinh không?

Không phù hợp. Các yếu tố cung-cầu và kinh tế vĩ mô thường cần thời gian dài hơn để phản ánh đầy đủ vào giá, nên phân tích cơ bản phát huy hiệu quả tốt nhất ở khung trung-dài hạn. Nếu giao dịch ngắn hạn, nên ưu tiên phân tích kỹ thuật hoặc kết hợp cả hai theo hướng dẫn ở phần 6.

Câu hỏi 2: Cần theo dõi những nguồn dữ liệu nào để phân tích cơ bản hàng hóa?

Một số nguồn dữ liệu đáng tin cậy gồm: tin thị trường và báo cáo từ Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), báo cáo cung-cầu nông sản WASDE của USDA, dữ liệu thị trường quốc tế từ CME Group, cùng giá thị trường cập nhật theo thời gian thực trên AnfinX.

Câu hỏi 3: Phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật, nên học cái nào trước?

Không có câu trả lời tuyệt đối cho mọi trader vì còn tùy vốn, thời gian và phong cách giao dịch của từng người. Anfin đã xây dựng bộ tiêu chí tự đánh giá chi tiết, tham khảo tại bài Nên chọn phân tích kỹ thuật hay phân tích cơ bản? để xác định hướng phù hợp với bản thân.

Câu hỏi 4: Bao lâu nên cập nhật phân tích cơ bản một lần?

Với nhà đầu tư trung-dài hạn, cập nhật 1-2 lần mỗi tuần là đủ cho hầu hết trường hợp, trừ khi có sự kiện lớn bất ngờ - thay đổi chính sách, xung đột địa chính trị, báo cáo tồn kho đột biến - thì cần cập nhật ngay khi tin tức xuất hiện.

Lời kết

Phân tích cơ bản cho nhà đầu tư một góc nhìn toàn diện về lý do thị trường hàng hóa biến động, thay vì chỉ nhìn thấy kết quả trên biểu đồ giá. Nắm vững 7 yếu tố cung-cầu, kinh tế, chính sách, thời tiết, địa chính trị, dự trữ và chi phí sản xuất sẽ giúp bạn tự tin hơn khi xác định xu hướng dài hạn của thị trường hàng hóa phái sinh.

Không có phương pháp phân tích nào chính xác tuyệt đối, vì vậy hãy cân nhắc kết hợp thêm phân tích kỹ thuật để tối ưu thời điểm vào lệnh. Tải ngay ứng dụng AnfinX để theo dõi miễn phí dữ liệu thị trường và bắt đầu áp dụng phân tích cơ bản vào chiến lược giao dịch của bạn, tham khảo thêm các sản phẩm giao dịch hàng hóa phái sinh hoặc hướng dẫn mở tài khoản AnfinX nếu đã sẵn sàng giao dịch thật.